wrapper

Хабарҳо

Мақолаҳо

МАВЛАВӢ - ШОИРИ МИЛЛӢ ВА БАЙНАЛМИЛАЛӢ

   Ман ба таблиғи рисолат омадам,

   То раҳонам ман шуморо аз надам.

                                                     Мавлавӣ

    Баъди аз байн рафтани давлати миллии Сомониён ва рӯйи кор омадани сулолаҳои бегонаи турктабор рӯҳи миллӣ, ки дар замони Тоҳириён, Саффориён, ба вижа Сомониён, зиндаву эҳё ва ба авҷ расида буд, ба заъф мегарояд. Маҳмуд ва ҳамфикрони ӯ бар зидди Фирдавсӣ, ки зиндакунандаи рӯҳи миллӣ ва эҳсоси ватандӯстона буд, мебароянд ва барои он ки нақшу мақоми шоҳкори ӯ «Шоҳнома» - ро бикоҳанд ва билкул аз байн бибаранд, даст ба фирдавсиситезӣ мезананд. Хусусан шоирони дарбори ӯ - Унсурӣ, Фаррухӣ ва дигарон ба иншои достонҳои ба истилоҳ ҳаммосавӣ, аз ҷумла «Тоҷ-ул-футуҳ», «Давлатнома», «Маҳмуднома» ва ғайра, мезананд ва ба таври ошкоро ба Фирдавсӣ ва рӯҳи миллӣ метозанд. Аммо бо ин ҳама кӯшиш наметавонанд рӯҳи миллиро аз байн бибаранд. Баръакс, «Шоҳнома» беш аз пеш дар байни мардум шуҳрат меёбад ва Фирдавсӣ маҳбубият пайдо менамояд. Ҳатто иншои китоби «Умарнома», ки дар муқобили «Шоҳнома» навишта мешавад, наметавонад мардумро аз «Шоҳнома» ва шоҳномахонӣ дур созад, рӯҳи диниро ҷойгузини рӯҳи миллӣ намояд. Ба ҳарфи дигар, бегонагон, аз ҷумла Маҳмуд ва ҳамандешони ӯ, натавонистанд, ки рӯҳи миллиро шикаст диҳанд ва онро яксар аз миён бардоранд. Ба ин маънӣ, аллома Шиблии Нӯъмонӣ дар «Шеър-ул-Аҷам» чунин менависад: «Бояд донист, ки барои қабули оми «Шоҳнома» дар ин аср (асри нуфузи диёнати ислом) мавонеи зиёде даркор будааст… Чунонки ҳамон вақт китобе дар ҷавоби «Шоҳнома» бо исми «Умарнома» таълиф гардид, ки муаллифи он дар дебоча дар баёни сабаби таълифи он китоб менависад, ки чун Фирдавсӣ як силсила афсонаҳои Аҷамро ҷамъ кардаву китобе ба номи «Шоҳнома» интишор додааст, лизо, ман ин китобро дар ҳолоти халифаи дувум менависам, то таваҷҷуҳи мардумро аз хондани «Шоҳнома» мунсариф сохтаву ба мутолиаи ин китоб машғул созам… Вале, ба вуҷуди ҳамаи инҳо, натиҷа ин шуд, ки аз Хуросон гирифта то Бағдод, аз тамоми дару девор садои «Шоҳнома» баланд будааст. Дар тақризу таҳрир, таснифу таълиф, хилвату ҷилват, кӯчаву бозор ва билохира, аз ҳама ҷо ғайр аз «Шоҳнома» замзамаи дигар шунида намешуд. Мардум, вақте ки аз кор фориғ мешуданд, даври ҳам ҷамъ шуда, аз миёни онҳо як нафар соҳибовоз ашъори «Шоҳнома» - ро аз ҳифз мехонд ва шуҷоату диловарӣ ва ҳубби Ватану ҷонбозӣ ва фидокориву ғайрату ҳиммат ва соири хасоил ва сифоти истиқлолталабонаи он як таъсири намоёне бар аҳли маҷлис мебахшид. Салотину умаро то чандин қарн ашъори «Шоҳнома» - ро дар макотиби худ ба муносибате шоҳид овардаву мурсилоти худро ба он зинат медоданд. Дар мавқеи ибрози шуҷоату диловарӣ ба таккаллуф мутаранним ба ашъори «Шоҳнома» мешуданд. Дар майдони байни ҷанг ба ҷои раҷаз «Шоҳнома» мехонданд. Туғрал - охирин султони салҷуқӣ, дар майдони ҷанг машғул ба пайкор буд ва ӯ, то вақте ки ҷон дод, ин ашъори «Шоҳнома» аз забонаш ҷорӣ будааст:

   Ман он гурзи якзахм бардоштам,

   Сипаҳро ҳамон ҷой бигзоштам.

   Чунон бархурӯшидам аз пушти зин,

   Ки чун осиё шуд парешон замин».1

Муфассал ...
Хондан 1089 маротиба
Баҳодиҳии мавод
(0 Овозҳо)

Мероси мансури Мавлоно ва аҳамияти он дар рушди илму фарҳанги тоҷик

   Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки ташаббускори баргузории Конфронси байналмилалии илмӣ - «Мавлоно ва гуфтугӯи тамаддунҳо» дар Душанбе, дар рӯзҳои 6-7 сентябри соли 2007 бахшида ба 800-умин солгарди мавлуди донишманди бузурги тоҷик Мавлоно Ҷалолуддини Румии Балхӣ (1207-1273) буданд, барҳақ зикр кардаанд: «Дар ҷараёни омодагӣ ба ин ҷашни бузург осори ҷовидонаи Мавлоно – «Маснавии маънавӣ», «Девони кабир» ва «Фиҳӣ мо фиҳӣ» ба табъ расида, намунаҳои гуногуни чакидаҳои хомаи ин мутафаккири амиқназар дар шаклҳои мухталиф – мунтахабот, қитъаот, тарҷумаҳо ва ғайра дастраси доираи васеи хонандагон гардиданд. Ҳадафи аслии мо аз иҷрои ҳамаи ин чорабиниҳо шинохти амиқ ва беҳтари ганҷинаи афкор ва корномаи инсонгароии Мавлавии Кабир, истифодаи оқилона ва босамари он дар тарбияи худшиносӣ ва худогоҳии миллат ва рушду камоли маънавияти ҳар фарди Ватан буд ва ин кор минбаъд низ идома хоҳад ёфт[1]».

Муфассал ...
Хондан 1250 маротиба
Баҳодиҳии мавод
(0 Овозҳо)

Шеъри Мавлоно дар манзумаҳои мусиқии Варорудон

   (cадаҳои XV111 X1Х ва оғози садаи ХХ)

   Суннати нигоришу таҳияи рисола- баёзҳои шеърию мусиқӣ дар таърихи тамаддуни тоҷикон собиқаи дерин дошта, нахустин манзумаҳои шеърию мусиқӣ дар марказҳои бостонии фарҳангӣ Бухорою Самарқанд, Марву Балх рӯи кор омадаанд. Таҳияи нахустин рисола- баёзҳои нисбатан ҷомеи шеърию мусиқӣ (доир ба мусиқии устодона «Дувоздаҳмақом» таҳия шуда) бо ному фаъолияти шоир, назаридон ва донандаи мусиқии устодона Наҷмиддин Гавҳарии Кавкабии Бухороӣ (1468- 1532) дар иртибот аст(1). Анъанаи навишту таҳияи рисола- баёзҳои шеърию мусиқӣ давраи ба истилоҳ гузариш (тағйири ном) аз «Дувоздаҳмаком» ба « Шашмақом» (охири садаи XV11 ва оғози садаи XV111 дар Варорудон ба замони хонадони манғития (1756- 1920) рост меояд. Новобаста аз вазъи номуназзами сиёсию фарҳангӣ суннати нигоришу таҳияи рисола- баёзҳои шеърию мусиқӣ, дар анъанаи эҷоду иҷроии мусиқии устодона (санъати олишони мақом ва мақомсароӣ) дар идома буд. Меросбарии суннатҳои дерини устодонаи эҷодию иҷроӣ ва таҳқиқии шеърию мусиқиро (санъати мусиқии классикӣ- мақом ва мақомсароӣ ) ҳам дар садаҳои XV111-X1X ва оғози садаи XX ба фаъолияти мактабу ҳавзаҳои адабию ҳунарии Бухорою Самарқанд, Марву Балх дар иртибот аст(2).

Муфассал ...
Хондан 447 маротиба
Баҳодиҳии мавод
(0 Овозҳо)

МЕРОСИ МАВЛОНО ВАСЛГАРИ ФАРҲАНГҲОСТ

   Ба муҳаққиқон ва ҳаводорони осори ирфонӣ маълум аст, ки тасаввуф яке аз равияҳои асосии ирфонӣ дар кишварҳои Шарқ, бахусус Шарқи исломӣ мебошад. Қатъи назар аз ин ки муносибати гурӯҳҳои динӣ илмӣ ва иҷтимоӣ ба тасаввуф чи гуна буда, яъне муносибати мусбат ё манфӣ, таълимоти тасаввуф дар давоми асрҳои X-XIX ва ҳатто асри XX-ум ҳамчун ақидаи фарогир оид ба инсон ва мақоми ӯ дар ҷаҳон ташаккул ёфтааст. Ин равия ақидаи динӣ, идеалистӣ ё пантеистӣ аст, ҷавоби якранг дода наметавонем, зеро тасаввуф дар доираи дини ислом рушду нумӯ ёфтааст ва мутафаккирони бузурги он ҷавҳари асосии таълимоти ислом-ваҳдониятро эътироф кардаанд ва онро ҳамчун меҳвари таълимоти худ қарор додаанд. Аз тарафи дигар он як таълимоти идеалистӣ, зеро ба баҳсҳои фалсафӣ низ даст зада, барои радди акидаҳои моддигароии зурвония, даҳрия, машшоия ва ғайра як силсила ақидаву далелҳоро пешниҳод намудааст.

Муфассал ...
Хондан 510 маротиба
Баҳодиҳии мавод
(0 Овозҳо)

Дар бораи мо

 Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупо муассисаи навтаъсиси илмӣ-тадқиқотӣ буда, он бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28 октябри соли 2016 №466 дар сохтори Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил шудааст. Институти мазкур ягона муассисаи илмиест, ки ба омӯзиши сиёсат, иқтисоди ҷаҳон, афкори иҷтимоӣ, забон, адабиёт, таърих, ҷунбишҳои динию идеологӣ ва сиёсӣ, низоъҳои минтақавӣ дар кишварҳои Осиё, Аврупо ва Америка машғул мебошад. 

Самтҳои ҳамкорӣ

  • таҳқиқ ва таҳлили масъалаҳои вобаста ба сиёсат, иқтисодиёт, иҷтимоиёт, тамаддун, фарҳанг ва забони кишварҳои хориҷӣ аз нигоҳи илми муосир;
  • омӯзиши масъалаи рушди иҷтимоӣ-сиёсӣ, сохтори идоракунӣ, сисёсати инноватсионии давлатҳои хориҷӣ;
  • ташкили конференсияҳои илмӣ, семинарҳо ва мизҳои мудаввар дар мавзӯъҳои гуногун;
  • ташкили курсҳои кӯтоҳмуддат ва дарозмуддати забономӯзӣ.
http://www.zoofirma.ru/