(дар ҳошияи сафари расмии Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустам Эмомалӣ ба Ҷумҳурии Ӯзбекистон,4 ноябри 2026)

Осиёи Марказӣ дар даҳсолаи охир ба марҳалаи нави таҳаввулоти сиёсӣ, иқтисодӣ ва геополитикӣ ворид гардидааст. Тағйирёбии муҳити байналмилалӣ, афзоиши аҳамияти долонҳои нақлиётиву тиҷоратӣ, ташаккули марказҳои нави иқтисодӣ ва зарурати таъмини амнияти минтақавӣ кишварҳои минтақаро водор месозанд, ки ба ҳамкории байнидавлатӣ ва ҳамоҳангсозии манфиатҳои миллӣ таваҷҷуҳи бештар зоҳир намоянд.

Дар ин замина муносибатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон мавқеи махсус доранд. Ду кишвари ҳамсоя, ки аз пайвандҳои таърихӣ, забонӣ ва фарҳангии муштарак бархӯрдоранд, дар солҳои охир тавонистанд муносибатҳои худро ба сатҳи шарикии стратегӣ ва иттифоқчигӣ бароранд. Ин раванд барои таҳкими эътимоди сиёсӣ, тавсеаи робитаҳои иқтисодӣ ва фароҳам овардани заминаҳои нави ҳамкории минтақавӣ имкониятҳои мусоид ба вуҷуд овардааст.

Сафари расмии Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустам Эмомалӣ ба Ҷумҳурии Ӯзбекистон, ки 4 ноябри соли 2026 оғоз гардид, дар ҳамин замина аҳамияти хос дорад.

Хусусияти фарқкунандаи ин сафарро метавон дар мақоми дугонаи намояндаи Тоҷикистон ҷустуҷӯ кард. Аз як тараф, Рустам Эмомалӣ ҳамчун Раиси Маҷлиси миллӣ намояндагии парламентии кишварро ба уҳда доранд ва аз ҷониби дигар, ҳамчун Раиси шаҳри Душанбе бо масъалаҳои рушди ҳамкории байнишаҳрӣ ва таҷрибаи идоракунии шаҳрӣ робитаи бевосита доранд. Ин ҳолат барои баррасии як қатор самтҳои муносибатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон дар доираи як сафар заминаи мусоид фароҳам меорад.

Саволи асосӣ ин аст, ки сафари мазкур дар шароити тағйирёбандаи муҳити минтақавӣ чӣ имкониятҳои навро барои Душанбе ва Тошканд боз мекунад ва то кадом андоза метавонад ба таҳкими ҳамкории амалӣ мусоидат намояд?

Сафари ҳайати Тоҷикистон аз фурудгоҳи байналмилалии Тошканд ба номи Ислом Каримов оғоз гардид. Дар он ҷо  муҳтарам Рустам Эмомалиро муовини якуми Раиси Сенати Олий Мажлиси Ҷумҳурии Ӯзбекистон, ҳокими шаҳри Тошканд, сафири Тоҷикистон дар Ӯзбекистон ва дигар намояндагони расмӣ истиқбол гирифтанд.

Дар ҳайати Тоҷикистон раисони кумитаҳои Маҷлиси миллӣ, роҳбари Дастгоҳи Маҷлиси миллӣ ва дигар шахсони расмӣ шомил буданд.

Яке аз аввалин чорабиниҳои барномаи сафар боздид аз боғи «Ӯзбекистони Нав» ва гузоштани гулчанбар дар назди муҷассамаи Истиқлолият буд. Ин иқдом бо нишони эҳтиром ба таърих ва давлатдории миллии Ӯзбекистон анҷом дода шуд.

Аммо мазмуни сафари Тошканд танҳо бо ҷанбаҳои протоколӣ маҳдуд намешавад. Шиносоии ҳайати Тоҷикистон бо лоиҳаи «Тошканди Нав» ва фаъолияти Донишгоҳи «Ӯзбекистони Нав» аз он шаҳодат медиҳад, ки дар барномаи сафар масъалаҳои рушди шаҳрӣ, инфрасохтор ва маориф низ ҷойгоҳи муайян доранд.

Яке аз рӯйдодҳои ҷолиби сафари мазкур шиносоии муҳтарам Рустам Эмомалӣ бо Нақшаи генералии лоиҳаи шаҳрсозии «Тошканди Нав» мебошад. Тибқи маълумоти пешниҳодшуда, масоҳати умумии ҳудуди шаҳри нави тарҳрезишаванда 20 ҳазор гектар буда, он барои зиндагии тақрибан ду миллион нафар пешбинӣ шудааст. Дар доираи лоиҳа бунёди маҳаллаҳои истиқоматӣ, марказҳои тиҷоративу маъмурӣ, муассисаҳои таълимӣ, фарҳангӣ ва иҷтимоӣ, боғҳо, минтақаҳои сабз ва дигар иншооти муосири инфрасохторӣ дар назар дошта шудааст. Ин лоиҳа аз ҷиҳати миқёс ва ҳадафҳои шаҳрсозӣ барои тамоми минтақаи Осиёи Марказӣ ҷолиб аст. Зеро яке аз масъалаҳои муҳими шаҳрҳои бузурги минтақа мутобиқ сохтани инфрасохтори мавҷуда ба афзоиши аҳолӣ ва талаботи нави иқтисодию иҷтимоӣ мебошад.

Душанбе низ дар раванди рушди босуръати шаҳрӣ қарор дорад. Афзоиши аҳолӣ, талабот ба манзил, нақлиёти ҷамъиятӣ, муассисаҳои иҷтимоӣ, фазои сабз ва хизматрасониҳои рақамӣ зарурати истифодаи усулҳои муосири идоракунии шаҳрро тақозо мекунад.  Бинобар ин омӯзиши таҷрибаи Тошканд метавонад барои Душанбе аз аҳамияти амалӣ бархӯрдор бошад.

Албатта, таҷрибаи шаҳрсозии як кишварро бидуни ба назар гирифтани хусусиятҳои ҷуғрофӣ, демографӣ ва иқтисодии кишвари дигар нусхабардорӣ кардан дуруст нест. Аммо мубодилаи таҷриба дар самти банақшагирии шаҳрӣ, идоракунии нақлиёт, истифодаи технологияҳои рақамӣ, ташкили минтақаҳои сабз ва рушди инфрасохтори иҷтимоӣ метавонад ба ҳар ду пойтахт манфиат расонад.

Дар оянда ҳамкории Душанбе ва Тошканд метавонад аз доираи робитаҳои маъмурӣ берун рафта, ба татбиқи лоиҳаҳои муштараки соҳавӣ ва ҷалби мутахассисон аз ҳар ду кишвар мусоидат намояд. Маҳз дар ҳамин ҷо ҷанбаи шаҳрии сафари  муҳтарам Рустам Эмомалӣ аҳамияти иловагӣ пайдо мекунад. Зеро ҳамкории байни ду пойтахт метавонад ба яке аз самтҳои мустақили муносибатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон табдил ёбад.

Дар баробари шиносоӣ бо лоиҳаи «Тошканди Нав», ҳайати Тоҷикистон аз Донишгоҳи «Ӯзбекистони Нав» низ боздид намуд.

Дар шароити муосир маориф ва илм ба яке аз омилҳои асосии рақобатпазирии давлатҳо табдил ёфтаанд. Рушди технологияҳои нав, рақамикунонии иқтисодиёт ва тағйирёбии бозори меҳнат зарурати омодасозии мутахассисони дорои дониш ва малакаҳои муосирро бештар мегардонанд.

Барои Тоҷикистон ва Ӯзбекистон ин самт дорои имкониятҳои назаррас мебошад. Наздикии таърихию фарҳангӣ, робитаҳои илмӣ ва мавҷудияти масъалаҳои муштараки рушди иҷтимоию иқтисодӣ метавонанд заминаи ҳамкории муассисаҳои таҳсилоти олии ду кишварро васеъ намоянд. Аз ҷумла, табодули донишҷӯён ва омӯзгорон, ташкили барномаҳои муштараки таълимӣ, гузаронидани таҳқиқоти илмӣ ва ҳамкории марказҳои таҳлилӣ метавонанд ба самтҳои ояндадори муносибатҳои гуманитарӣ табдил ёбанд.

Муҳим он аст, ки ҳамкорӣ дар соҳаи маориф танҳо ба мубодилаи таҷрибаи таълимӣ маҳдуд нашавад. Он метавонад заминаи ташаккули муҳити ягонаи илмӣ ва зеҳнии минтақаро низ фароҳам оварад. Дар ниҳоят, сармоягузорӣ ба дониш ва неруи инсонӣ яке аз роҳҳои дарозмуддати таҳкими муносибатҳои дӯстона байни халқҳо мебошад.

Яке аз ҷанбаҳои муҳимми сафари мазкур мавқеи дипломатияи парламентӣ дар муносибатҳои дуҷониба мебошад. Тоҷикистону Ӯзбекистон дар солҳои охир заминаи шартномавию ҳуқуқии муносибатҳои худро ба таври назаррас густариш додаанд. Имзои Шартнома дар бораи муносибатҳои иттифоқчигӣ 18 апрели соли 2024 дар Душанбе ва эътибор пайдо кардани он 31 марти соли 2025 марҳалаи муҳим дар рушди муносибатҳои ду кишвар гардид. Ин санад ҳамкории дуҷонибаро бар пояи эътимод, баробарӣ, эҳтироми соҳибихтиёрӣ ва ба инобат гирифтани манфиатҳои миллии тарафҳо муайян менамояд.

Дар чунин шароит робитаҳои Маҷлиси миллии Тоҷикистон ва Сенати Олий Мажлиси Ӯзбекистон метавонанд ба таҳкими заминаҳои ҳуқуқии муносибатҳои дуҷониба мусоидат кунанд. Дипломатияи парламентӣ дорои имкониятҳои васеъ аст. Он на танҳо мубодилаи таҷрибаи қонунгузорӣ, балки фароҳам овардани шароити ҳуқуқӣ барои фаъолияти соҳибкорон, густариши робитаҳои сарҳадӣ, рушди ҳамкории гуманитарӣ ва назорати иҷрои созишномаҳои байнидавлатиро низ дар бар мегирад. Бинобар ин, фаъол гардидани робитаҳои байнипарламентӣ метавонад пайвасткунандаи муҳими байни мувофиқаҳои сиёсӣ ва татбиқи амалии онҳо бошад.

Тоҷикистону Ӯзбекистон аз ҷиҳати ҷуғрофӣ ва иқтисодӣ бо ҳам робитаи ногусастанӣ доранд. Наздикии бозорҳо, имкониятҳои нақлиётӣ, захираҳои истеҳсолӣ ва зарурати густариши тиҷорати минтақавӣ барои рушди ҳамкории иқтисодии ду кишвар заминаи мусоид фароҳам меоранд. Дар шароити тағйирёбии занҷираҳои ҷаҳонии таъминот ва ҷустуҷӯи роҳҳои нави интиқоли молу маҳсулот аҳамияти робитаҳои нақлиётӣ ва логистикӣ меафзояд.

Барои Тоҷикистон рушди муносибатҳои иқтисодӣ бо Ӯзбекистон метавонад ба тавсеаи бозорҳои содиротӣ, ҷалби сармоягузорӣ, рушди истеҳсолоти муштарак ва беҳтар гардидани имкониятҳои транзитӣ мусоидат кунад.

Барои Ӯзбекистон низ густариши ҳамкорӣ бо Тоҷикистон аз ҷиҳати дастрасӣ ба бозорҳои ҳамсоя, рушди муносибатҳои истеҳсолӣ ва истифодаи самараноки имкониятҳои нақлиётӣ аҳамияти муайян дорад.

Дар ин замина масъалаҳои энергетика, кишоварзӣ, саноат, коркарди маҳсулоти кишоварзӣ ва инфрасохтори нақлиётӣ метавонанд самтҳои муҳими ҳамкории минбаъда бошанд.

Сафари муҳтарам Рустам Эмомалӣ ба Тошканд дар шароите сурат мегирад, ки аҳамияти геополитикӣ ва геоиқтисодии Осиёи Марказӣ дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ меафзояд. Рақобати долонҳои нақлиётӣ, тағйирёбии самтҳои тиҷорати ҷаҳонӣ, таваҷҷуҳи қудратҳои бузург ба захираҳои энергетикӣ ва маъдании минтақа, инчунин масъалаҳои амниятӣ ба муҳити сиёсати хориҷии кишварҳои Осиёи Марказӣ таъсир мерасонанд.

Дар чунин шароит давлатҳои минтақа ба зарурати таҳкими ҳамкории мутақобила ва ҳифзи манфиатҳои муштараки худ рӯ ба рӯ мешаванд. Тоҷикистон ва Ӯзбекистон дар ин раванд дорои манфиатҳои ба ҳам наздик мебошанд. Барои Тоҷикистон масъалаҳои амнияти сарҳадӣ, вазъи Афғонистон, рушди долонҳои нақлиётӣ ва истифодаи захираҳои обию энергетикӣ аҳамияти махсус доранд. Ӯзбекистон низ ба таҳкими суботи минтақавӣ, густариши робитаҳои тиҷоратӣ ва рушди инфрасохтори нақлиётӣ таваҷҷуҳ зоҳир менамояд.

Аз ин лиҳоз, ҳамкории Душанбею Тошканд метавонад ба яке аз унсурҳои муҳими таҳкими эътимод ва ҳамоҳангсозии манфиатҳои минтақавӣ табдил ёбад. Дар ин маврид муҳим аст, ки густариши муносибатҳои ду кишвар ҳамчун муқобилгузорӣ ба ягон давлати дигар баррасӣ нашавад. Баръакс, манфиати чунин ҳамкорӣ дар тақвияти имкониятҳои дохилии минтақа, рушди муносибатҳои мутавозин бо шарикони байналмилалӣ ва истифодаи самараноки мавқеи ҷуғрофии Осиёи Марказӣ ифода меёбад.

Сафари расмии муҳтарам Рустам Эмомалӣ ба Ҷумҳурии Ӯзбекистонро метавон дар заминаи таҳаввулоти муносибатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон ва равандҳои нави ҳамкории минтақавӣ баррасӣ намуд. Он дорои чанд ҷанбаи муҳим мебошад. Аввал, сафар ба таҳкими муколамаи байнипарламентӣ ва рушди робитаҳои институтсионалии ду кишвар мусоидат мекунад. Дуюм, шиносоӣ бо лоиҳаи «Тошканди Нав» барои табодули таҷриба дар соҳаи шаҳрсозӣ ва идоракунии шаҳрҳо имконият фароҳам меорад. Сеюм, боздид аз Донишгоҳи «Ӯзбекистони Нав» аҳамияти ҳамкории маориф ва илмро дар муносибатҳои дуҷониба таъкид менамояд.

Дар баробари ин, густариши робитаҳои тиҷоратию иқтисодӣ, рушди инфрасохтори нақлиётӣ ва ҳамоҳангсозии манфиатҳои минтақавӣ аз ҷумлаи самтҳое мебошанд, ки метавонанд дар оянда ба муносибатҳои ду кишвар мазмуни амалии бештар бахшанд.

Албатта, аҳамияти воқеии чунин сафарҳоро на танҳо аз рӯйи маросимҳои расмӣ ва изҳороти дипломатӣ, балки аз рӯйи натиҷаҳои мушаххаси минбаъда бояд арзёбӣ кард. Татбиқи лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ, фаъолияти муассири гурӯҳҳои байнипарламентӣ, густариши ҳамкории Душанбе ва Тошканд, барномаҳои муштараки илмӣ ва таълимӣ метавонанд нишондиҳандаҳои воқеии пешрафти муносибатҳои дуҷониба бошанд.

Дар маҷмӯъ, сафари идомадоштаи Тошканд боз як фурсати муносиб барои таҳкими муносибатҳои дӯстона ва густариши ҳамкории мутақобилан судманди ду кишвари ҳамсоя мебошад. Зеро ояндаи Осиёи Марказӣ на танҳо аз равобити кишварҳои минтақа бо марказҳои бузурги қудрати ҷаҳонӣ, балки аз сатҳи ҳамдигарфаҳмӣ, эътимод ва қобилияти ҳамкории худи давлатҳои минтақа вобастагӣ дорад.  Муносибатҳои таърихӣ ва наздикии манфиатҳои стратегии Тоҷикистону Ӯзбекистон барои густариши ҳамкории мутақобилан судманд заминаи устувор фароҳам оварда, метавонанд ба таҳкими субот ва рушди ҳамгироии минтақавӣ дар Осиёи Марказӣ мусоидат намоянд.

СУДУРОВ Сайдали,

ходими калони илмии Шуъбаи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақили

Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ