Дар ҳошияи  Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон  “Дар бораи гулҳои миллӣ эълон намудани гулҳои Лола ва Сиёҳгӯш”

ш. Душанбе
21 октябри соли 2026
№1231

Гулҳо аз зеботарин ва маъруфтарин офаридаҳои табиат буда, аз қадим дар фарҳанг ва таърихи халқҳои ҷаҳон ҷойгоҳи махсус доранд. Онҳо на танҳо барои ороиш истифода мешуданд, балки ҳамчун рамзи зебоӣ, покӣ, муҳаббат, вафодорӣ ва дигар арзишҳои миллии ҳар як кишвар, инчунин таҷассумгари ҳувияти кишварҳо мебошад. Дар тӯли таърих бисёр гулҳо бо рӯйдодҳои муҳим, анъанаҳои миллӣ ва хусусиятҳои табиии сарзаминҳои гуногун пайванд ёфта, тадриҷан ба рамзҳои миллӣ, фарҳангӣ ва таърихии кишварҳо табдил ёфтаанд.

Дар кишварҳои гуногуни аврупоӣ гули миллӣ метавонад хусусиятҳои хоси мардум, таърихи гузашта, анъанаҳои фарҳангӣ ва робитаи инсонро бо табиат ифода намояд. Баъзе гулҳо расман ҳамчун рамзи давлатӣ пазируфта шудаанд, дар ҳоле, ки баъзеи дигар тавассути муҳаббат ва эҳтироми мардум ба рамзҳои маъруфи миллӣ табдил ёфтаанд.

Ҳар як гул дорои таърих ва маънои махсус дошта, метавонад чунин арзишҳоро, ба монанди ҷасорат, озодӣ, вафодорӣ, зебоӣ, шодӣ, муҳаббат, ишқ ва ягонагии миллиро таҷассум менамояд.

Ногуфта намонад, ки омӯзиши ин рамзҳо робитаи амиқи байни табиат, таърих ва фарҳанги миллатҳоро беҳтар пайванд карда шавад. Дар кишварҳои Аврупо низ гулҳо ҷойгоҳи хос доранд. Ҳар як кишвари аврупоӣ метавонад, гуле дошта бошад, ки таърих, фарҳанг, табиат ва ҳувияти миллии онро муаррифӣ намояд. Интихоби гули миллӣ одатан ба анъанаҳои мардумӣ, воқеаҳои таърихӣ ё паҳншавии он растанӣ дар ҳудуди кишвар вобаста мебошад. Аз ин рӯ, гулҳои миллӣ на танҳо ҷузъи олами наботот, балки бахше аз рамзҳои давлатии кишварҳо ба ҳисоб рафта, арзишҳои миллӣ ва фарҳангии онҳоро таҷассум менамояд.

Интихоби гули миллӣ одатан бо таърих, фарҳанг, табиат ва анъанаҳои мардумии ҳар як кишвар робитаи зич дорад. Бисёре аз гулҳо дар афсонаҳо, ривоятҳо, сурудҳои мардумӣ ва осори адабӣ зикр гардида, бо гузашти замон ба рамзи ҳувияти миллӣ табдил ёфтаанд. Дар бисёр кишварҳо гулҳои миллӣ на танҳо рамзи фарҳангӣ, балки ҷузъи рамзҳои давлатӣ низ мебошанд. Тасвири онҳо дар нишонҳои давлатӣ, тангаҳо, марказҳои почта, ҳуҷҷатҳои расмӣ ва дигар нишонаҳои миллӣ истифода мешавад. Илова бар ин, гулҳои рамзӣ дар ҷашнҳои миллӣ, маросимҳои тантанавӣ ва либосҳои анъанавӣ низ ҷойгоҳи муҳим доранд. Масалан, гули савсан (fleur-de-lis) яке аз рамзҳои таърихии Фаронса ба ҳисоб меравад. Дар Шоҳигарии Британияи Кабир бошад, ҳар як минтақаи кишвар рамзи гули худро дорад: садбарг рамзи Англия, хор (thistle) рамзи Шотландия, себарга (shamrock) рамзи Ирландия ва наргис рамзи Уэлс мебошад.

Гули миллӣ аксар вақт хусусиятҳо ва арзишҳоеро таҷассум мекунад, ки барои мардум ва фарҳанги як кишвар муҳим мебошанд. Ба воситаи рамзи гул чунин сифатҳо, аз қабили ҷасорат, устуворӣ, меҳрубонӣ, озодӣ, вафодорӣ ва хоксорӣ ифода меёбанд. Аз ин рӯ, гули миллӣ на танҳо як растанӣ, балки рамзи ҳувият ва ҷаҳонбинии миллат низ ба ҳисоб меравад.

Масалан, Бобуна (ромашка - ) яке аз рамзҳои маъруфи ғайрирасмии Русия буда, бо самимият, осудагӣ ва покӣ пайванд дорад. Дар Испания бошад, мехчагул ҳарчанд гули миллии расмӣ мебошад, дар фарҳанг ва анъанаҳои мардумӣ ҷойгоҳи хос дошта, рамзи зебоӣ, эҳсосот ва рӯҳияи миллии испаниҳо маҳсуб мешавад.

Дар Австралия акасияи тиллоӣ (Golden Wattle - ) ҳамчун гули миллии кишвар пазируфта шудааст ва рамзи вафодорӣ, нерӯ, устуворӣ ва ягонагии миллӣ мебошад.

Ҳамин тавр, гулҳои миллӣ танҳо рамзҳои табиат набуда, балки таърих, фарҳанг, анъана ва арзишҳои мардумро инъикос намуда, дар ташаккули ҳувияти миллии кишварҳои хеш нақши муҳим мебозанд.

Савсан (Fleur-de-lis) яке аз маъруфтарин рамзҳои таърихии Фаронса ба шумор меравад. Гарчанде ки ин рамз шакли ороишии гули савсан аст, дар тӯли асрҳо он нишонаи ашрофият, покӣ ва ҳокимияти шоҳона маҳсуб мешуд. Аз қарни XII инҷониб подшоҳони Фаронса тасвири савсанро дар нишонаҳои сулолавӣ, парчамҳо ва муҳрҳои давлатӣ истифода мебурданд.

Дар фарҳанги фаронсавӣ савсан рамзи зебоӣ, назокат ва камолоти маънавӣ мебошад. Ин гул дар меъморӣ, санъати тасвирӣ, либосҳои расмӣ ва ороиши биноҳои таърихӣ низ васеъ истифода шудааст. Имрӯз ҳам Fleur-de-lis яке аз рамзҳои шинохташавандаи таърих ва фарҳанги Фаронса буда, дар бисёр осорхонаҳо, ёдгориҳои таърихӣ ва нишонаҳои расмӣ дида мешавад.

Ҳарчанд имрӯз савсан рамзи расмии давлатии Фаронса ба ҳисоб меравад, то ҳол ҳамчун яке аз муҳимтарин рамзҳои фарҳангӣ, меъморӣ ва таърихии ин кишвар эътироф гардида, дар идҳои миллӣ нақши муҳимро дар муаррифии мероси миллии фаронсавиҳо нигоҳ доштааст.

Папавер яке аз рамзҳои ғайрирасмии Италия ба ҳисоб меравад. Ин гули сурхи дурахшон бо зебоӣ, ҳаётдӯстӣ ва рӯҳи гарми мардуми итолиёӣ пайванд дорад. Папавер дар фасли баҳору тобистон дар саҳроҳои Италия мерӯяд ва манзараҳои зебои деҳоти кишварро рангу таровати хос мебахшад.

Дар фарҳанги Италия гули папавер рамзи зиндагӣ, муҳаббат, озодӣ ва нерӯи табиат мебошад. Тасвири он дар осори рассомон, матоъҳои ороишӣ, ҳунарҳои мардумӣ ва адабиёт зиёд ба назар мерасад. Гарчанде гули папавер мақоми рамзи расмии давлатӣ надошта бошад ҳам, он ҳамчун яке аз гулҳои шинохташавандаи Италия дар муаррифии табиат ва фарҳанги ин кишвар ҷойгоҳи махсус дорад.

Тугмагул (василёк) яке аз рамзҳои маъруфи таърихии Олмон ба шумор меравад. Ин гули саҳроӣ аз қадим рамзи вафодорӣ, ягонагӣ ва садоқат маҳсуб мешуд. Дар асри XIX он бо сулолаи Пруссия ва махсусан бо малика Луиза алоқаманд гардида, тадриҷан ба яке аз рамзҳои фарҳангии кишвар табдил ёфтааст.

Тугмагул дар адабиёт, санъат ва анъанаҳои мардумии Олмон ҷойгоҳи хос дорад. Дар баъзе минтақаҳо аз он барои ороиши ҷашнҳои мардумӣ ва чорабиниҳои фарҳангӣ истифода мебаранд. Гарчанде ин гул имрӯз рамзи расмии давлатии Олмон мебошад, он ҳамчун ҷузъи муҳими мероси таърихӣ ва фарҳангии кишвар шинохта шуда, барои бисёре аз олмониҳо рамзи вафодорӣ, зебоии табиат ва ҳувияти миллӣ ба ҳисоб меравад.

Бояд тазаккур дод, ки дар 16 вилояти Олмон як гули ба худ хос дорад. Масалан дар вилояти Бавария дар аввали баҳор гули ба ном пиёлаи баҳорӣ (Marzenbecher) мерӯяд. Инчунин гули сиёгуши калон (Grozess Schneeglockchen) низ мерӯяд.

Садбарги сурх яке аз қадимтарин рамзҳои миллии Англия ба шумор меравад. Ин гул аз асри XV, пас аз анҷоми Ҷанги Садбаргҳои Сурх ва Сафед, ба рамзи сулҳу ягонагии кишвар табдил ёфт. Садбарги сурх бо сулолаи Ланкастер алоқаманд буда, баъдтар ҳамчун яке аз муҳимтарин нишонаҳои таърихии Англия пазируфта шуд.

Дар фарҳанги англисӣ садбарги сурх рамзи шуҷоат, қувват, адолат ва ваҳдати миллӣ мебошад. Тасвири он дар нишонҳои расмӣ, гербҳо, либосҳои варзишӣ, ҷашнҳои миллӣ ва дигар чорабиниҳои фарҳангӣ васеъ истифода мешавад. Имрӯз садбарги сурх яке аз шинохтатарин рамзҳои Англия буда, таърих, фарҳанг ва ҳувияти миллии ин кишварро таҷассум мекунад.

Себарга (севарақа, shamrock) яке аз рамзҳои асосии Ирландия мебошад. Он бо таърихи миллӣ ва фарҳанги ирландиҳо алоқаманд буда, дар саросари ҷаҳон ҳам ҳамчун рамзи бахт ва хушиқболӣ шинохта шудааст.

Мехчагул яке аз гулҳои машҳур ва дӯстдоштаи Испания буда, ҳарчанд рамзи расмии давлатии ин кишвар нест, дар фарҳанг ва анъанаҳои мардумӣ ҷойгоҳи махсус дорад. Ин гули рангоранг бо эҳсосоти гарм, зебоӣ ва рӯҳи пуршӯри мардуми испанӣ пайванд дода мешавад.

Мехчагул ҷузъи ҷудонашавандаи бисёр ҷашнҳои миллӣ ва мардумии Испания мебошад. Онро аксар вақт дар мӯйи занон ҳангоми иҷрои рақси фламенко мегузоранд, дар гулчанбарҳо истифода мебаранд ва кӯчаҳою майдонҳоро дар рӯзҳои ид бо он оро медиҳанд. Аз ин рӯ, мехчагул ба яке аз рамзҳои фарҳангии Испания табдил ёфта, зебоӣ, эҳсосот ва ғановати анъанаҳои миллии ин кишварро таҷассум мекунад.

Акасияи тиллоӣ (Golden Wattle) аз соли 1988 ҳамчун растании миллии Австралия расман эътироф шудааст. Гулҳои зарди дурахшони он рамзи рӯшноӣ, неру, устуворӣ, ваҳдати миллӣ ва табиати нотакрори қитъаи Австралия мебошанд.

Акасияи тиллоӣ дар саросари кишвар паҳн шуда, яке аз шинохтатарин растаниҳои бумии Австралия ба ҳисоб меравад. Тасвири он дар нишонҳои расмӣ, нишонаҳои ифтихорӣ ва дигар рамзҳои миллӣ истифода мешавад. Ҳамчунин ҳар сол 1 сентябр дар Австралия Рӯзи Акасияи Тиллоӣ (Wattle Day) ҷашн гирифта мешавад, ки ба гиромидошти ин растании миллӣ бахшида шудааст. Имрӯз акасияи тиллоӣ яке аз муҳимтарин рамзҳои табиат, фарҳанг ва ҳувияти миллии Австралия мебошад.

Баъзе гулҳо бо таърих ва фарҳанги якчанд давлат пайваст шудаанд. Масалан, садбарг ҳам рамзи муҳими Англия ва ҳам гули миллии расмии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико мебошад. Савсан (fleur-de-lis) бошад, бо таърихи Фаронса робитаи қавӣ дошта, дар фарҳанги Италия низ аҳамияти хос дорад.

Баъзан муайян кардани гули миллӣ барои кишварҳо осон нест ва дар ин масъала андешаҳои гуногун вуҷуд доранд. Масалан, дар Испания мехчагул ҳамчун яке аз муҳимтарин гулҳои фарҳангӣ шинохта мешавад, аммо масъалаи додани мақоми расмии гули миллӣ ҳамоно мавзӯи баҳс боқӣ мемонад.

Дар Италия низ як гули ягона ҳамчун рамзи асосии миллӣ расман муайян нашудааст. Дар фарҳанги кишвар гулҳои гуногун, аз ҷумла папавер, савсан ва садбарг, ҷойгоҳи махсус доранд ва ҳар яке ҷанбаҳои гуногуни табиату фарҳанги итолиёиро инъикос мекунад.

Баяд тазаккур дод, ки рамзҳои гулӣ на танҳо нишонаҳои зебоии табиат, балки қисме аз таърих, хотираи миллӣ ва фарҳанги мардум мебошанд. Онҳо нишон медиҳанд, ки чӣ гуна як растании одӣ метавонад маънои бузурги рамзӣ пайдо карда, ба қисми муҳими ҳувияти як миллат табдил ёбад.

Ҳамин тариқ, гулҳо ҳамчун рамзҳои миллӣ танҳо унсурҳои табиии зебо набуда, балки қисми муҳими мероси фарҳангӣ ва таърихии кишварҳо ба ҳисоб мераванд. Онҳо хотираи таърихӣ, анъанаҳо, арзишҳо ва хусусиятҳои хоси мардумро дар худ таҷассум мекунанд.

Омӯзиши гулҳои рамзии кишварҳои гуногун нишон медиҳад, ки ҳар як миллат ба воситаи табиат ва растаниҳо роҳи хоси ифодаи ҳувияти худро пайдо кардааст. Баъзе гулҳо мақоми расмӣ доранд, баъзе дигар бошанд, тавассути фарҳанги мардумӣ ва анъанаҳо маъруф шудаанд, аммо ҳар ду гурӯҳ дар нигоҳдории хотираи миллӣ нақши муҳим мебозанд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон як кишвари дорои кӯҳҳои осмонбус ва чашмаҳои зулолу мусаффо дорад, аз қадимулайём бо табиати афсонавӣ ва гулҳои нодиру рангоранги худ шуҳрат пайдо кардааст. Бо назардошти арзиши баланди фарҳангӣ ва рамзии онҳо, гулҳои Сиёвуш Дар Тоҷикистон гулҳои Сиёвуш (маъруф бо номи сиёҳгӯш ё бойчечак - ) ва Лола ба ҳайси гулҳои миллӣ эътироф гардидаанд. Онҳо дар фарҳанг ва таърихи миллӣ ҷойгоҳи хос доранд ва Лола ҳамчун гулҳои миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон эътироф гардидаанд. Ин ду гул бозгӯйи таърихи пурифтихор, фарҳанги ғанӣ ва ҳувияти миллии мардуми тоҷик мебошанд. Дар миёни олами рангоранги наботот, ин ду гул дар тафаккур ва фарҳанги мардуми тоҷик ҷойгоҳи вижа дошта, рамзи эҳёи табиат, баҳор, зебоӣ ва ватандӯстӣ ба шумор мераванд. Онҳо нахустин муждарасонони фасли баҳор буда, дар қалби мардум эҳсоси муҳаббат ба табиат, ифтихор аз Ватан ва умед ба зиндагиро бедор месозанд.

Ҳамин тавр, гулҳо на танҳо нишонаи зебоии табиат, балки забони рамзии миллатҳо мебошанд. Онҳо гузашта ва имрӯзро ба ҳам мепайванданд, арзишҳои фарҳангиро нигоҳ медоранд ва нишон медиҳанд, ки чӣ гуна як гули одӣ метавонад ба рамзи муҳими таърихӣ ва маънавии як кишвар табдил ёбад.

ВОҲИДОВА Санавбарбону,

мудири шуъбаи Аврупои

Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ,

доктори илмҳои таърих