Дар низоми муносибатҳои муосири байналмилалӣ, дипломатияи бисёрҷониба ҳамчун воситаи калидии таъмини амнияти миллӣ ва рушди устувор эътироф шудааст. Ҷумҳурии Тоҷикистон дар тӯли солҳои истиқлолият сиёсати хориҷии фаъол ва мутавозини худро тавассути иштирок дар созмонҳои бонуфузи минтақавӣ ва байналмилалӣ амалӣ менамояд. Яке аз чунин ниҳодҳои муҳим, ки барои таъмини субот ва густариши робитаҳои иқтисодиву фарҳангӣ дар фазои Авруосиё нақши калидӣ дорад, Созмони ҳамкории Шанхай (СҲШ) мебошад.

31 августи соли равон Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо мақсади иштирок дар ҳамоиши сарони давлатҳои аъзои СҲШ вориди шаҳри Бишкеки Ҷумҳурии Қирғизистон шуданд. Ин рӯйдод на танҳо як санаи оддии тақвимии кории дипломатӣ, балки инъикоси амиқи равандҳои геополитикӣ, ҳуқуқӣ ва иқтисодиест, ки дар минтақаи Осиёи Марказӣ ҷараён доранд.

Созмони ҳамкории Шанхай, ки соли 2001 таъсис ёфтааст, имрӯз ба яке аз бонуфузтарин сохторҳои бисёрҷониба дар фазои Авруосиё табдил ёфтааст. Тоҷикистон ҳамчун яке аз кишварҳои муассис ва иштирокчии фаъоли Созмон, пайваста барои таҳкими потенсиали он дар самтҳои мубориза бо чолишҳои навин – терроризм, экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва ҷинояткории фаромиллӣ саҳми арзанда мегузорад.

Сафари кории Пешвои миллат ба Бишкек дар доираи ҳамоиши сарони давлатҳои аъзо, аз нигоҳи ҳуқуқи байналмилалӣ, амалисозии пайвастаи ӯҳдадориҳои узвият дар Созмон мебошад. Тибқи Оинномаи СҲШ, Шӯрои сарони давлатҳо мақоми олии Созмон буда, самтҳои асосии фаъолият ва масъалаҳои калидии ҳамкориҳои бисёрҷонибаро муайян мекунад. Иштироки шахсии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин ҳамоиш гувоҳи он аст, ки роҳбарияти кишвар ба ин ниҳод аҳамияти аввалиндараҷа дода, онро платформаи муҳими ҳимояи манфиатҳои миллӣ ва таҳкими амнияти минтақавӣ медонад.

Қобили зикр аст, ки робитаҳои Тоҷикистону Қирғизистон дар давраи муосир бо сатҳи баланди эътимоди сиёсӣ ва заминаи васеи шартномавию ҳуқуқӣ тавсиф меёбанд. Беш аз 200 санади ҳуқуқии байналмилалӣ байни ду кишвари ҳамсоя ба имзо расидааст, ки самтҳои гуногуни ҳамкориҳои дуҷонибаро танзим менамоянд. Ин заминаи ҳуқуқӣ имкон медиҳад, ки тарафҳо дар муколамаи созанда масъалаҳои марбут ба марз, об, энергетика ва амниятро баррасӣ намоянд.

Иштироки Президенти Тоҷикистон дар ҳамоиши сарони давлатҳои СҲШ дар Бишкек аҳамияти бисёрҷониба дорад, ки метавон онро дар чанд сатҳи асосӣ баррасӣ намуд:

Аввалан, ҷанбаи амниятӣ. Дар шароити нооромиҳои геополитикӣ дар минтақаи Осиёи Марказӣ ва пас аз тағйироти вазъ дар Афғонистон, масъалаи таъмини амнияти минтақавӣ аҳамияти ҳаётан муҳим пайдо кардааст. СҲШ ҳамчун созмоне, ки самти аслии фаъолияташро мубориза бо таҳдидҳои фаромиллӣ ташкил медиҳад, барои Тоҷикистон, ки дорои марзи тӯлонӣ бо Афғонистон аст, сипари муҳими амниятӣ мебошад. Изҳори назари Пешвои миллат дар ин ҳамоиш дар бораи таҳдидҳои мавҷуда ва роҳҳои мубориза бо онҳо, барои таҳкими ҳамбастагии аъзо дар ин самт мусоидат мекунад.

Дуюм, ҷанбаи иқтисодӣ. СҲШ барои Тоҷикистон имкониятҳои васеъеро барои ҷалби сармоя, рушди тиҷорат ва татбиқи лоиҳаҳои инфрасохторӣ фароҳам меорад. Иштирок дар ҳамоиш имкон медиҳад, ки мавқеи кишвар оид ба масъалаҳои ҳамкориҳои иқтисодӣ, аз ҷумла татбиқи лоиҳаҳои энергетикӣ ва нақлиётӣ, баён карда шавад. Тоҷикистон дорои иқтидори бузурги гидроэнергетикӣ буда, метавонад дар таъмини амнияти энергетикии минтақа нақши калидӣ бозад. Платформаи СҲШ барои пешниҳоди ин иқтидор ва ҷалби сармоя барои рушди он муҳим аст.

Сеюм, дипломатияи бисёрҷониба. Иштироки фаъол дар кори СҲШ ба Тоҷикистон имкон медиҳад, ки дар қабули қарорҳои муҳими минтақавӣ ширкат варзад ва манфиатҳои миллии худро дар сатҳи бисёрҷониба ҳимоя намояд. Ин ба баланд шудани нуфузи байналмилалии кишвар ва таҳкими мавқеи он дар арсаи ҷаҳонӣ мусоидат мекунад. Ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон дар соҳаи об, ки аз ҷониби СҲШ ва дигар созмонҳои байналмилалӣ дастгирӣ меёбанд, намунаи барҷастаи татбиқи дипломатияи бомуваффақият мебошанд.

Сафари Пешвои миллат ба Бишкек, ҳарчанд бо мақсади иштирок дар чорабинии бисёрҷониба анҷом дода шуд, аммо имконияти муҳиме барои густариши робитаҳои дуҷониба низ мебошад. Чунон ки таҷрибаи нишастҳои қаблӣ нишон медиҳад, дар ҳошияи чунин ҳамоишҳо, одатан, мулоқотҳои дуҷонибаи сарони давлатҳо баргузор мегарданд, ки дар онҳо масъалаҳои муҳими рӯзномаи дуҷониба баррасӣ мешаванд.

Муносибатҳои Тоҷикистону Қирғизистон дар солҳои охир тамоюли мусбати рушд доранд. Ҳалли масъалаҳои марзӣ, ки яке аз мавзуъҳои ҳассоси муносибатҳо буд, тавассути муколамаи созанда ва дар асоси эҳтироми мутақобила пеш бурда мешавад. Сафари мазкур метавонад барои тақвияти ин раванд ва ба даст овардани созишномаҳои нав дар самтҳои гуногун, аз ҷумла тиҷорат, нақлиёт, энергетика ва фарҳанг, замина гузорад.

Истиқболи самимӣ ва сатҳи баланди протоколии ҷониби Қирғизистон аз он шаҳодат медиҳад, ки роҳбарияти ин кишвар низ ба густариши ҳамкориҳо бо Тоҷикистон таваҷҷуҳи хоса дорад. Дар шароити мушкилоти иқтисодии ҷаҳонӣ ва таҳдидҳои амниятӣ, ҳамкории зичи ду кишвари ҳамсоя, ки дорои захираҳои обӣ, энергетикӣ ва иқтидори инсонӣ мебошанд, метавонад барои ҳарду ҷониб фоидаовар бошад.

Таҳлили сафарҳои расмии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нишон медиҳад, ки дипломатияи шахсии Сарвари давлат дар пешбурди манфиатҳои миллии Тоҷикистон нақши беназир дорад. Иштироки бевоситаи ӯ дар музокирот ва ҳамоишҳои сатҳи олӣ имкон медиҳад, ки мавқеи кишвар бо сатҳи баланди эътибор ва возеҳият баён карда шавад.

Дар тӯли солҳои истиқлолият, Президенти Тоҷикистон худро ҳамчун сиёсатмадори дорои диди стратегӣ ва таҷрибаи бойи дипломатӣ муаррифӣ намудааст. Ташаббусҳои ӯ дар соҳаи об, ки дар сатҳи ҷаҳонӣ эътироф шудаанд, ва инчунин кӯшишҳои пайгиронааш дар таҳкими амнияти минтақавӣ, мавқеи Тоҷикистонро дар арсаи байналмилалӣ мустаҳкам намудаанд.

Сафари Бишкек низ дар ҳамин замина арзёбӣ мешавад. Иштирок дар ҳамоиши СҲШ имкон медиҳад, ки Пешвои миллат дар муколамаи бевосита бо ҳамтоёни худ аз Чин, Русия, кишварҳои Осиёи Марказӣ ва дигар давлатҳои узв, масъалаҳои муҳими рӯзномаи минтақавиро баррасӣ намояд. Ин муколамаи шахсӣ, ки дар сатҳи боварӣ ва эҳтироми мутақобила сурат мегирад, барои ҳалли масъалаҳои мураккаб ва қабули қарорҳои муҳими стратегӣ зарур аст.

Сафари расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба шаҳри Бишкеки Ҷумҳурии Қирғизистон бо мақсади иштирок дар ҳамоиши сарони давлатҳои аъзои СҲШ, рӯйдоди муҳими сиёсию дипломатӣ ба ҳисоб рафта, аҳамияти чандҷониба дорад.

Аз як тараф, ин сафар тасдиқи пайвастагии Тоҷикистон ба принсипҳои бисёрҷониба ва ӯҳдадориҳои узвият дар СҲШ мебошад. Иштироки фаъол дар фаъолияти ин Созмон барои таҳкими амнияти миллӣ, рушди иқтисодиёт ва баланд бардоштани нуфузи байналмилалии кишвар мусоидат мекунад.

Аз тарафи дигар, сатҳи баланди протоколии истиқболи меҳмони олиқадр аз ҷониби Қирғизистон, ки дар иштироки роҳбари дастгоҳи Президент, ороиши фурудгоҳ бо парчамҳои давлатӣ ва саф оростани қаровули фахрӣ зоҳир гардид, нишондиҳандаи муносибатҳои дӯстона ва эҳтироми амиқи тарафайн мебошад. Ин ҳолат заминаи мусоид барои густариши ҳамкориҳои дуҷониба дар ҳама самтҳо фароҳам меорад.

Дар маҷмӯъ, метавон хулоса кард, ки дипломатияи фаъоли Тоҷикистон таҳти роҳбарии Пешвои миллат дар чаҳорчӯбаи СҲШ ва дигар созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ, ба таҳкими субот, амният ва рушди устувор дар минтақаи Осиёи Марказӣ мусоидат намуда, мавқеи кишварро дар арсаи ҷаҳонӣ мустаҳкам мегардонад. Дурнамои рушди минбаъдаи ин ҳамкориҳо дар татбиқи лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ, таҳкими амнияти марзӣ ва густариши робитаҳои фарҳангию инсонӣ дида мешавад.

САНГИНЗОДА Дониёр,

сарходими илмии шуъбаи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақили

Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ,

доктори илми ҳуқуқшиносӣ, профессор