(дар ҳошияи сафари расмии Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустам Эмомалӣ ба Ҷумҳурии Ӯзбекистон)

Муносибатҳои байналмилалии муосир бо афзоиши нақши ҳамкории минтақавӣ, таҳкими робитаҳои неки ҳамсоягӣ ва ҷустуҷӯи механизмҳои самараноки таъмини рушди устувори давлатҳо тавсиф карда мешаванд. Дар чунин шароит рушди муносибатҳои байни давлатҳои Осиёи Марказӣ, ки онҳоро таърихи муштарак, наздикии ҷуғрофӣ, анъанаҳои фарҳангӣ ва манфиатҳои ба ҳам алоқаманди иқтисодӣ муттаҳид менамоянд, аҳаммияти махсус касб мекунад.

Яке аз намунаҳои барҷастаи рушди мусбати ҳамкории минтақавӣ муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Ӯзбекистон ба ҳисоб мераванд. Дар солҳои охир робитаҳои дуҷонибаи ин кишварҳо хусусияти сифатан нав касб намуда, бар асоси эътимоди сиёсӣ, эҳтироми мутақобила, ҳусни ҳамҷаворӣ ва кӯшишҳои муштарак ҷиҳати тавсеаи ҳамкорӣ дар соҳаҳои гуногун рушд мекунанд.

Дар ин раванд рушди робитаҳо дар сатҳи олӣ ва баланд, аз ҷумла сафарҳои расмии роҳбарони мақомоти давлатӣ, мулоқотҳои байнипарлумонӣ ва ҳамкории байни воҳидҳои маъмурию ҳудудии ду кишвар аҳаммияти махсус дорад.

Дар ин замина, сафари расмии Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустам Эмомалӣ ба Ҷумҳурии Ӯзбекистон, ки 4 ноябри соли 2026 оғоз гардид, дорои аҳаммияти хос мебошад. Ин сафар аз нуқтаи назари рушди дипломатияи парлумонӣ, таҳкими муколамаи сиёсӣ ва тавсеаи минбаъдаи ҳамкории байни пойтахтҳои ду давлат қобили таваҷҷуҳ мебошад.

Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Ӯзбекистон давлатҳои мустақили ҳамсоя буда, халқҳои онҳо дар тӯли асрҳо робитаҳои наздики таърихӣ, фарҳангӣ, тиҷоратӣ ва гуманитариро нигоҳ доштаанд. Умумияти мероси таърихӣ, анъанаҳо ва арзишҳои фарҳангӣ барои рушди муносибатҳои муосири байнидавлатӣ заминаи устувори иҷтимоию тамаддунӣ фароҳам овардааст.

Пас аз ба даст овардани истиқлоли давлатӣ дар назди ҳар ду кишвар зарурати ташаккули заминаи мустақили шартномавию ҳуқуқии ҳамкории дуҷониба ба миён омад. Барқарор гардидани муносибатҳои дипломатӣ 22 октябри соли 1992 нуқтаи оғози рушди институтсионалии ҳамкории Тоҷикистон ва Ӯзбекистон гардид.

Дар солҳои минбаъда муносибатҳои ду давлат тавассути бастани созишномаҳо ва шартномаҳои дуҷониба, ки ба таҳкими муносибатҳои неки ҳамсоягӣ, рушди робитаҳои иқтисодӣ ва тавсеаи ҳамкории гуманитарӣ равона гардида буданд, пайваста инкишоф ёфтанд.

Марҳилаи муҳими рушди муносибатҳо байни ду кишвар бо бастани Шартнома дар бораи шарикии стратегӣ аз 17 августи соли 2018 вобаста мебошад. Ин санад тағйироти сифатии ҳамкории сиёсӣ ва талошҳои ҷонибҳоро барои тавсеаи ҳамкорӣ дар самтҳои асосии муносибатҳои дуҷониба инъикос намуд.

Рӯйдоди муҳими дигар ба имзо расидани Шартнома дар бораи муносибатҳои иттифоқӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Ӯзбекистон аз 18 апрели соли 2024 мебошад. Пас аз эътибор пайдо намудани ин шартнома 31 марти соли 2025 муносибатҳои ду давлат ба марҳилаи нави ҳамкории иттифоқӣ ворид гардиданд.

Хусусияти иттифоқии муносибатҳо на танҳо нигоҳ доштани робитаҳои мунтазами сиёсӣ, балки ташаккули механизмҳои устувори ҳамкорӣ дар соҳаҳои иқтисодӣ, нақлиётӣ, энергетикӣ, гуманитарӣ ва дигар самтҳоро низ дар назар дорад.

Марҳилаи нави рушди ҳамкории Тоҷикистону Ӯзбекистон бо сафари расмии Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустам Эмомалӣ ба Ҷумҳурии Ӯзбекистон, ки 4 ноябри соли 2026 оғоз гардид, алоқаманд мебошад.

Сафари мазкур аҳаммияти махсуси институтсионалӣ дорад, зеро муҳтарам Рустам Эмомалӣ ҳамзамон вазифаҳои Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Раиси шаҳри Душанберо ба уҳда доранд. Чунин ҳамбастагии ваколатҳои давлатӣ имкониятҳои иловагиро барои баррасии масъалаҳои марбут ба ҳамкории байнипарлумонӣ ва рушди робитаҳои байниминтақавию байнишаҳрӣ фароҳам меорад.

Муқоисаи сафари соли 2019 бо сафари расмии соли 2026 имкон медиҳад, ки пайдарпайии рушди ҳамкории дуҷониба мушоҳида карда шавад. Агар сафари соли 2019 асосан ба рушди ҳамкорӣ байни пойтахтҳо, табодули таҷрибаи идоракунии маҳаллӣ ва робитаҳои фарҳангию гуманитарӣ равона гардида бошад, сафари соли 2026 дар шароите сурат мегирад, ки муносибатҳои ду давлат аллакай мақоми иттифоқиро касб намудаанд.

Ин ҳолат аҳаммияти ҷанбаи байнипарлумонии ҳамкориро боз ҳам баланд мебардорад, зеро мақомоти қонунгузор бояд дар ташкили заминаи ҳуқуқӣ барои татбиқи созишномаҳои байнидавлатӣ мусоидат намоянд.

Дар муносибатҳои байналмилалии муосир дипломатияи байнипарлумонӣ мавқеи рӯзафзунро ишғол менамояд. Он низоми робитаҳои расмӣ ва ғайрирасмии байни мақомоти қонунгузор, ҳайатҳои парламентӣ, кумитаҳо ва гурӯҳҳои дӯстиро дар бар гирифта, ба таҳкими муколамаи сиёсӣ ва рушди ҳамкории байнидавлатӣ равона карда шудааст.

Бар хилофи дипломатияи анъанавӣ, ки асосан тавассути сарони давлатҳо, ҳукуматҳо ва вазоратҳои корҳои хориҷӣ амалӣ карда мешавад, дипломатияи байнипарлумонӣ канали иловагии институтсионалии ҳамкориро таъмин менамояд. Хусусияти он дар имконияти табодули бевоситаи таҷрибаи қонунгузорӣ, баррасии масъалаҳои мубрами рӯзномаи байналмилалӣ ва фароҳам овардани шароити ҳуқуқӣ барои татбиқи созишномаҳои бадастомада ифода меёбад.

Барои Тоҷикистон ва Ӯзбекистон ҳамкории байнипарлумонӣ бинобар ба сатҳи муносибатҳои иттифоқӣ расидани робитаҳои дуҷониба аҳаммияти махсус касб мекунад.

Ҳамкориҳои парлумонҳои ду давлат дар самтҳои зерин нақши муҳим доранд:

-такмили қонунгузории миллӣ бо дарназардошти уҳдадориҳои байналмилалӣ;

-рушди ҳамкорӣ байни кумитаҳо ва комиссияҳои соҳавии парламентҳо;

-табодули таҷриба дар соҳаи фаъолияти қонунгузорӣ;

-таҳкими кафолатҳои ҳуқуқии ҳамкории сармоягузорӣ ва тиҷоратию иқтисодӣ;

-рушди механизмҳои назорати парламентӣ аз болои иҷрои шартномаҳои байналмилалӣ;

-тавсеаи ҳамкории гуманитарӣ, таълимӣ ва фарҳангӣ;

-мусоидат ба рушди робитаҳои байниминтақавӣ ва наздисарҳадӣ.

Ҳамкории байни Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Сенати Олий Маҷлиси Ҷумҳурии Ӯзбекистон аҳаммияти махсус дорад. Робитаҳои байни палатаҳои болоии парламентҳо имконият медиҳанд, ки масъалаҳои таъмини қонунгузории ҳамкории дуҷониба, такмили заминаи ҳуқуқӣ ва рушди робитаҳои минтақавӣ баррасӣ карда шаванд.

Аз ин нуқтаи назар, сафари расмии муҳтарам Рустам Эмомалӣ ба Тошканд барои рушди минбаъдаи робитаҳои байнипарлумонӣ ва тавсеаи механизмҳои институтсионалии ҳамкорӣ заминаи муҳим фароҳам меорад.

Яке аз самтҳои ояндадори муносибатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон ҳамкорӣ байни пойтахтҳои ду давлат - Душанбе ва Тошканд мебошад.

Пеш аз ҳама, сухан дар бораи табодули таҷриба дар соҳаи идоракунии шаҳрӣ меравад. Дар шароити муосир рушди шаҳрҳои калон ҳалли самараноки масъалаҳои инфрасохтори нақлиётӣ, хоҷагии манзилию коммуналӣ, ободонӣ, амнияти экологӣ, рақамикунонии хизматрасониҳои мунисипалӣ ва ҷалби сармоягузориро талаб менамояд.

Ҳамкории Душанбе ва Тошканд дар ин самтҳо метавонад ба ҷорӣ намудани усулҳои муосири идоракунии инфрасохтори шаҳрӣ ва баланд бардоштани сифати зиндагии аҳолӣ мусоидат намояд.

Самти дуюм татбиқи лоиҳаҳои муштараки инфрасохторӣ мебошад. Ҳамкории байни мақомоти шаҳрӣ имконият медиҳад, ки таҷрибаи амалӣ дар соҳаи сохтмон, рушди нақлиёти ҷамъиятӣ, ташкили фазои ҷамъиятӣ ва навсозии муҳити шаҳрӣ мубодила карда шавад.

Самти сеюм ҳамкории фарҳангию гуманитарӣ мебошад. Ташкили чорабиниҳои муштараки фарҳангӣ, намоишгоҳҳо, фестивалҳо, мусобиқаҳои варзишӣ ва барномаҳои таълимӣ ба таҳкими дӯстии халқҳои ду кишвар мусоидат менамояд.

Самти чорум рушди ҳамкории варзишӣ ба ҳисоб меравад. Таҷрибаи шиносоии муҳтарам Рустам Эмомалӣ бо инфрасохтори футболи Ӯзбекистон дар ҷараёни сафари соли 2019 имкониятҳои тавсеаи робитаҳоро дар соҳаи варзиш, омодасозии варзишгарони ҷавон, рушди академияҳои футбол ва табодули таҷрибаи касбиро нишон медиҳад.

Ниҳоят, ҳамкории сайёҳӣ низ нақши махсус дорад. Мероси таърихию фарҳангии Душанбе, Тошканд ва Самарқанд барои рушди хатсайрҳои муштараки сайёҳӣ ва табодули гуманитарӣ шароити мусоид фароҳам меорад.

Ҳамкории байнишаҳрӣ метавонад ба яке аз самтҳои амалии татбиқи муносибатҳои иттифоқӣ табдил ёбад, зеро он бевосита ба талаботи аҳолӣ ва рушди инфрасохтори шаҳрӣ алоқаманд мебошад.

Дар натиҷа муносибатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон ба ҳамоҳангии се механизми мутақобилан пурракунандаи ҳамкорӣ - дипломатияи байнидавлатӣ, ҳамкории байнипарлумонӣ ва ҳамкории байниминтақавӣ асос ёфтааст. Маҳз чунин ҳамоҳангӣ имкон додааст, ки на танҳо таҳкими сиёсии муносибатҳои иттифоқӣ, балки татбиқи амалии онҳо тавассути лоиҳаҳо ва натиҷаҳои мушаххас таъмин карда шавад.

Ҳамин тариқ муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Ӯзбекистон дар марҳилаи муосир бо таҳкими пайдарпайи эътимоди сиёсӣ, тавсеаи заминаи шартномавию ҳуқуқӣ ва рушди ҳамкории иттифоқӣ тавсиф карда мешаванд.

Дар ин раванд сафарҳои расмии роҳбарони мақомоти давлатӣ нақши махсус дошта, мунтазамии муколамаи сиёсиро таъмин менамоянд ва барои рушди ҳамкорӣ дар соҳаҳои гуногун шароити иловагӣ фароҳам меоранд.

Сафари расмии муҳтарам Рустам Эмомалӣ ба Ӯзбекистон аз 4 ноябри соли 2026 дар шароити нави сиёсӣ ва ҳуқуқӣ сурат мегирад, ки дар он муносибатҳои ду давлат мақоми иттифоқиро касб намудаанд. Истиқболи муҳтарам Рустам Эмомалӣ дар Тошканд аз ҷониби намояндагони роҳбарияти Сенати Олий Маҷлис, ҳокимияти шаҳри Тошканд ва ҳайати дипломатӣ аҳаммияти ҷанбаҳои байнипарлумонӣ, мунисипалӣ ва дипломатии муносибатҳои дуҷонибаро инъикос менамояд.

Ҳамин тариқ, сафарҳои расмӣ, дипломатияи байнипарлумонӣ ва ҳамкории байниминтақавӣ  ҳамчун унсурҳои ба ҳам алоқаманди низоми муосири муносибатҳои иттифоқии Тоҷикистону Ӯзбекистон ба ҳисоб мераванд. Рушди пайдарпайи онҳо ба таҳкими муносибатҳои неки ҳамсоягӣ, баланд бардоштани сатҳи эътимоди мутақобила ва ташаккули низоми устувори ҳамкории минтақавӣ дар Осиёи Марказӣ мусоидат хоҳад кард.

МАҲМАДУЛЛОЗОДА Нурулло Раҳматулло

муовини директори Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ,

доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ