(Дар ҳошияи  Ҷаласаи нахустини Шурои назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба рушди иқтисоди рақамӣ

  таҳти раёсати Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон,

 19 августи соли 2026  )

Ҷаласаи нахустини Шурои назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба рушди иқтисоди рақамӣ, ки 19 августи соли 2026 таҳти раёсати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон баргузор гардид, ба назари ман, на танҳо як чорабинии муҳими давлатӣ, балки оғози марҳалаи сифатан нави сиёсати рақамикунонии кишвар мебошад.

Аҳамияти ин ҷаласа пеш аз ҳама дар он зоҳир мегардад, ки рушди иқтисоди рақамӣ дар сатҳи олии роҳбарияти давлат ҳамчун яке аз омилҳои муҳими рушди минбаъдаи иқтисодиву иҷтимоӣ, такмили идоракунии давлатӣ, баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисоди миллӣ ва беҳсозии сифати зиндагии мардум мавриди баррасӣ қарор гирифт.

Имрӯз рақамикунонӣ дигар танҳо масъалаи компютер, барнома, сомона ё таъсиси низоми иттилоотии алоҳида нест. Он тадриҷан ба масъалаи сифати давлатдорӣ, самаранокии идоракунӣ, дастрасии хизматрасониҳо, шаффофияти равандҳо, рушди соҳибкорӣ, сарфаи вақт ва маблағ, ҳифзи маълумоти шахсӣ, киберамният, рушди сармояи инсонӣ ва дар маҷмуъ — ба масъалаи иқтидори технологӣ ва амнияти миллии кишвар табдил ёфтааст.

Аз ин рӯ, ҳадафи ниҳоии рақамикунонӣ набояд танҳо ба муҳити электронӣ гузаронидани расмиёти мавҷуда бошад. Ҳадафи аслӣ бояд тағйир додани худи тарзи фаъолияти давлат, иқтисод ва муносибати давлат бо шаҳрванд бошад.

Аз хизматрасонии электронӣ — ба давлати рақамӣ

Фарқи байни хизматрасонии электронӣ ва давлати воқеан рақамӣ ниҳоят муҳим аст.

Агар шаҳрванд ҳамон ҳуҷҷатҳои коғазиро ҷамъоварӣ намуда, ба чандин мақомот муроҷиат кунад ва танҳо ба ҷойи қоғаз онҳоро тавассути компютер ё телефон ирсол намояд, ин ҳанӯз рақамикунонии воқеӣ нест. Дар ин ҳолат мо танҳо бюрократияро аз муҳити коғазӣ ба муҳити электронӣ интиқол додаем.

Рақамикунонии воқеӣ аз он оғоз меёбад, ки худи раванд аз нав таҳия ва сода карда мешавад: талаботи зиёдатӣ бартараф мегарданд, ҳуҷҷатҳои такрорӣ аз байн мераванд, низомҳои иттилоотӣ бо ҳам пайваст мешаванд, маълумоти мавҷуда дубора аз шаҳрванд талаб карда намешавад ва хизматрасонӣ, дар доираи қонун ва бо ҳифзи ҳуқуқи шахс, то ҳадди имкон ба таври автоматикӣ ва ҳатто пешакӣ пешниҳод мегардад.

Маҳз дар ҳамин ҷо моҳияти амиқи принсипи «маълумот — як бор» зоҳир мешавад.

Тасаввур мекунем: дар оила кӯдак ба дунё омад. Дар низоми муосири рақамӣ падару модар набояд барои як воқеа ба чандин идора муроҷиат намуда, як маълумотро борҳо пешниҳод кунанд. Маълумоти тасдиқшуда метавонад тибқи қонун ва бо риояи талаботи ҳифзи маълумоти шахсӣ барои бақайдгирии таваллуд, хизматрасониҳои тиббӣ, таъмини иҷтимоӣ, омор ва дигар равандҳои дахлдор истифода шавад.

Ё шаҳрванд фаъолияти соҳибкориро оғоз намуд. Модели пешрафтаи рақамӣ он нест, ки ӯ ба чанд мақомот якчанд аризаи электронии алоҳида ирсол намояд. Модели самаранок он аст, ки пас аз як маротиба тасдиқ шудани шахсият ва маълумоти зарурӣ, қисми зиёди равандҳои минбаъда байни низомҳои дахлдори давлатӣ ба таври автоматикӣ анҷом дода шаванд.

Ин аст фарқи байни «хизматрасонии электронӣ» ва «давлати рақамӣ».

Таҷрибаи пешрафтаи ҷаҳон чиро нишон медиҳад?

Таҷрибаи байналмилалӣ нишон медиҳад, ки самараи асосии рақамикунонӣ на дар шумораи барномаҳо, сомонаҳо ва замимаҳо, балки дар ҳамгироии низомҳо, ягонагии стандартҳои маълумот, содагардонии равандҳо ва осон намудани муносибати шаҳрванд бо давлат ифода меёбад.

Таҷрибаи Эстония дар ин самт бисёр омӯзанда аст. Платформаи X-Road ҳамчун муҳити мубодилаи бехатар ва ҳамоҳангшудаи маълумот миёни низомҳои гуногуни давлатӣ ва дигар ташкилотҳо амал мекунад. Ин меъморӣ имкон медиҳад, ки низомҳои мустақили иттилоотӣ бо ҳам маълумот мубодила намоянд ва шаҳрванд маҷбур нашавад маълумотеро, ки давлат аллакай дар ихтиёр дорад, такроран пешниҳод кунад. Принсипи «як бор пешниҳод кардан» яке аз асосҳои муҳими модели рақамии Эстония мебошад.

Таҷрибаи Сингапур низ қобили таваҷҷуҳ мебошад. Singpass ҳамчун ҳувияти рақамии боэътимод ба сокинон имкон медиҳад, ки ба доираи васеи хизматрасониҳои давлатӣ ва хусусӣ дастрасӣ пайдо кунанд, маълумоти тасдиқшудаи худро барои пур кардани шаклҳо истифода баранд ва дар ҳолатҳои дахлдор ҳуҷҷатҳои рақамиро имзо намоянд.

Ин таҷрибаҳо ба мо як сабақи муҳим медиҳанд: меъмории дурусти рақамӣ барои шаҳрванд бояд то ҳадди имкон сода ва қариб нонамоён, вале барои давлат ягона, ҳамоҳанг, идорашаванда ва бехатар бошад.

Шаҳрванд набояд донад, ки дар паси як хизматрасонии одӣ чанд вазорат, чанд феҳрист ва чанд низоми иттилоотӣ фаъолият мекунад. Барои ӯ бояд танҳо натиҷа муҳим бошад: хизматрасонӣ зуд, фаҳмо, дастрас, шаффоф ва бехатар аст.

Рақамикунонӣ дар ҳаёти ҳаррӯза чӣ медиҳад?

Натиҷаи рақамикунонӣ бояд пеш аз ҳама дар ҳаёти воқеии инсон эҳсос гардад.

Шаҳрванд бояд имкон дошта бошад, ки ҳуҷҷат ва маълумоти заруриро бе ҳозир шудан ба идора дастрас намояд; соҳибкор — қисми зиёди равандҳои бақайдгирӣ, андозбандӣ, иҷозатномадиҳӣ ва ҳисоботдиҳиро аз фосила анҷом диҳад.

Дар соҳаи тандурустӣ маълумоти тиббӣ, таърихи беморӣ, натиҷаҳои ташхис ва дорухат метавонанд дар муҳити рақамии ҳифзшуда дастрас бошанд.

Дар соҳаи маориф маълумоти хонандаву донишҷӯ, натиҷаҳои таҳсил, ҳуҷҷатҳои таълимӣ ва равандҳои қабули қарор метавонанд ба низоми ягонаи рақамӣ пайваст гарданд.

Дар соҳаи кишоварзӣ истифодаи маълумоти моҳворавӣ, сенсорҳо ва воситаҳои зеҳни сунъӣ метавонад барои назорати ҳолати замин, истифодаи самараноки об, пешгӯии ҳосил ва муайян намудани хавфҳои иқлимӣ мусоидат намояд.

Дар соҳаи нақлиёт рақамикунонӣ метавонад бақайдгирӣ, пардохт, логистика, идоракунии ҳаракат ва назорати бехатарии роҳро самараноктар созад.

Дар соҳаи андоз ва гумрук таҳлили автоматии маълумот метавонад барои муайян намудани хавфҳо, пешгирии қонуншиканиҳо ва саркашӣ аз андоз, инчунин баланд бардоштани самаранокии назорат истифода шавад.

Дар идоракунии давлатӣ бошад, таҳлили маълумоти калон ва истифодаи зеҳни сунъӣ метавонад ба қабули қарорҳои асоснок, пешгӯии равандҳо, муайян намудани мушкилот ва тақсимоти оқилонаи захираҳои давлатӣ мусоидат намояд.

Пас, рақамикунонӣ дар ниҳоят масъалаи технология нест.

Рақамикунонӣ масъалаи вақт, эътимод, самаранокӣ, шаффофият, имконҳо ва сифати зиндагии инсон мебошад.

Аз таҷрибаи ҳамсояҳои мо низ бояд омӯзем

Барои Тоҷикистон таҷрибаи кишварҳои минтақа аҳамияти махсус дорад, зеро шароити иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва инфрасохтории онҳо дар як қатор ҷанбаҳо ба мо наздик аст.

Қазоқистон дар самти рушди хизматрасониҳои рақамии давлатӣ ба натиҷаҳои назаррас ноил гардидааст. Қисми зиёди хизматрасониҳои давлатӣ дар шакли электронӣ пешниҳод шуда, низоми eGov Mobile ба яке аз воситаҳои муҳими муносибати шаҳрванд бо давлат табдил ёфтааст.

Ӯзбекистон низ солҳои охир ба рақамикунонии идоракунии давлатӣ, ҳамгироии низомҳо, рушди инфрасохтори рақамӣ, хизматрасониҳои проактивӣ ва истифодаи зеҳни сунъӣ таваҷҷуҳи зиёд зоҳир менамояд.

Моҳияти хизматрасонии проактивӣ дар он аст, ки давлат дар асоси маълумоти мавҷуда ва ҳуқуқи шаҳрванд метавонад худ ба ӯ дар бораи хизматрасонии дахлдор иттилоъ диҳад ё онро бидуни муроҷиати такрории шаҳрванд ба роҳ монад.

Қирғизистон бошад, низоми «Түндүк»-ро ҳамчун заминаи ҳамгироии байниидоравии маълумот истифода мебарад. Ин таҷриба нишон медиҳад, ки ҳатто пеш аз ҷорӣ намудани технологияҳои мураккаби зеҳни сунъӣ, ҳамгироии дурусти низомҳои иттилоотӣ ва мубодилаи боэътимоди маълумот метавонад самараи бузурги иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ба бор оварад.

Аз ин таҷрибаҳо барои Тоҷикистон чиро бояд омӯхт?

Тоҷикистон, албатта, набояд роҳи дигаронро айнан нусхабардорӣ кунад. Зарур аст, ки таҷрибаи пешрафтаи ҷаҳонӣ ва минтақавӣ омӯхта шуда, танҳо қарорҳои ба шароити миллӣ мувофиқ интихоб ва татбиқ гарданд.

Аммо як қатор вазифаҳои аввалиндараҷа равшананд.

Якум. Меъмории ягонаи рақамии давлат бояд муайян карда шавад.

Ҳар як вазорату идора набояд низоми худро ҳамчун «ҷазираи рақамӣ» бунёд намояд. Низомҳои давлатӣ бояд аз ибтидо бо назардошти ҳамгироӣ, стандартҳои ягона ва мубодилаи бехатари маълумот тарҳрезӣ шаванд.

Дуюм. Феҳристи пурраи низомҳои иттилоотии давлатӣ бояд таъсис дода шавад.

Бояд дақиқ маълум бошад: кадом низомҳо вуҷуд доранд, бо чӣ маблағ таъсис ёфтаанд, масъули истифодаи онҳо кист, кадом маълумотро нигоҳ медоранд, бо кадом низомҳо ҳамгиро мебошанд ва натиҷаи воқеии истифодаи онҳо чист.

Ин кор барои пешгирии такрори лоиҳаҳо, истифодаи самараноки маблағҳои давлатӣ ва бартараф намудани «ҷазираҳои рақамӣ» аҳамияти калон дорад.

Сеюм. Пеш аз рақамикунонӣ бояд худи раванд сода карда шавад.

Мантиқи дуруст бояд чунин бошад:

содасозӣ → ҳамгироӣ → рақамикунонӣ → автоматизатсия → зеҳни сунъӣ.

Рақамикунонии расмиёти мураккаб ва нолозим танҳо бюрократияи мураккабро ба шакли электронӣ мегузаронад.

Чорум. Бе маълумоти босифат давлати рақамӣ вуҷуд дошта наметавонад.

Аз ин рӯ, ташкили феҳристҳои боэътимоди миллӣ, стандартҳои ягонаи маълумот, қоидаҳои мубодилаи додаҳо ва низоми миллии идоракунии маълумот бояд ба яке аз вазифаҳои муҳимтарини давраи нав табдил ёбад.

Панҷум. Киберамният бояд аз ибтидои таҳияи ҳар як лоиҳа таъмин карда шавад.

Ҳифзи маълумоти шахсӣ, рамзгузорӣ, назорати дастрасӣ, тасдиқи бисёрсатҳаи шахсият, нусхабардории эҳтиётӣ, мониторинги таҳдидҳо, санҷиши осебпазирӣ ва нақшаи барқарорсозии низомҳо бояд ҷузъи ҷудонашавандаи меъмории рақамии давлатӣ бошанд.

Зеро ҳар қадар вобастагии давлат ва ҷомеа аз низомҳои рақамӣ зиёд гардад, ҳамон қадар киберустувории давлат ба масъалаи амнияти миллӣ табдил меёбад.

Шашум. Зеҳни сунъӣ бояд воситаи ҳалли мушкилоти мушаххас бошад, на ҳадафи мустақил.

Пеш аз татбиқи ҳар як низоми зеҳни сунъӣ бояд ба саволҳои асосӣ ҷавоб дода шавад: кадом мушкил ҳал мешавад? Чӣ қадар вақт ва маблағ сарфа мегардад? Сифати натиҷа чӣ гуна арзёбӣ мешавад? Хатои низом чӣ гуна назорат мегардад? Маълумоти истифодашаванда аз куҷо дастрас мешавад? Ва барои ҳифзи ҳуқуқу маълумоти шаҳрванд чӣ кафолатҳо мавҷуданд?

Ҳафтум. Сармоягузорӣ ба инсон бояд ҳамқадами сармоягузорӣ ба технология бошад.

Мутахассисони соҳаҳои зеҳни сунъӣ, таҳлили маълумоти калон, муҳандисии нармафзор, киберамният, меъмории низомҳои рақамӣ ва идоракунии маҳсулоти рақамӣ барои кишвар на камтар аз худи инфрасохтори технологӣ аҳаммият доранд.

Бе мутахассиси соҳибдониш ҳатто технологияи беҳтарин самараи зарурӣ дода наметавонад.

Ҳаштум. Ҳар як лоиҳаи рақамӣ бояд соҳиби мушаххас, муҳлати муайян, манбаи маблағгузорӣ ва нишондиҳандаи ченшавандаи натиҷа дошта бошад.

Меъёри арзёбӣ набояд танҳо чунин бошад, ки «низом ба истифода дода шуд».

Саволи асосӣ бояд дигар бошад: «Ин лоиҳа барои шаҳрванд, соҳибкор ва давлат чӣ натиҷаи воқеӣ ба бор овард?»

Маҳз ҳамин тағйир дар низоми баҳодиҳӣ метавонад ба тамоми фалсафаи рақамикунонии давлатӣ таъсир расонад.

Саволи асосии марҳалаи нав

Дар марҳалаи нави рушди рақамӣ мо бояд ба худ як саволи стратегӣ гузорем: “Тоҷикистон дар соли 2030 чӣ гуна давлат хоҳад буд”?

Давлате, ки танҳо маҷмуи сомонаҳо, барномаҳо ва низомҳои электрониро дорад?

Ё давлате, ки дар он шаҳрванд маълумоти худро як бор пешниҳод мекунад; мақомоти давлатӣ онро тибқи қонун ва бо риояи талаботи амният истифода мебаранд; хизматрасонӣ аз рӯйи эҳтиёҷи инсон шакл мегирад; соҳибкор вақти худро ба ҷойи бюрократия ба истеҳсол, сармоягузорӣ ва навоварӣ равона мекунад; қарорҳои давлатӣ ба маълумоти боэътимод такя мекунанд; ва зеҳни сунъӣ ба воситаи ёрирасони қабули қарорҳои оқилона табдил меёбад?

Ба назари ман, ҳадафи стратегии солҳои 2026–2030 бояд маҳз дидгоҳи дуюм бошад.

Рақамикунонии воқеӣ он вақт ба натиҷа расидааст, ки шаҳрванд дигар зарурати донистани сохтори дохилии давлат ва ҷойгоҳи ҳар як низоми иттилоотиро надорад. Ӯ танҳо натиҷаро эҳсос мекунад:

хизматрасонӣ зуд, сода, фаҳмо, дастрас, шаффоф ва бехатар аст.

Ин аст моҳияти давлати муосири рақамӣ.

Ҷойгоҳ ва аҳамияти масъала дар сатҳи олии давлатӣ

Дар баробари муҳтавои масъалаҳои мавриди баррасӣ, худи баргузории чунин ҷаласа дар сатҳи олии роҳбарияти давлат дорои аҳамияти вижаи сиёсӣ ва стратегӣ мебошад.

Баррасии рушди иқтисоди рақамӣ таҳти раёсати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва таъсиси Шурои назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба рушди иқтисоди рақамӣ нишон медиҳад, ки масъалаи рақамикунонӣ ба доираи як сохтори соҳавӣ маҳдуд намешавад.

Ин масъала ба вазифаи умумии тамоми низоми идоракунии давлатӣ табдил меёбад.

Иқтисоди рақамӣ имрӯз бо масъалаҳои такмили давлатдорӣ, рушди истеҳсолот, соҳибкорӣ, рақобатпазирии иқтисоди миллӣ, омодасозии кадрҳо, шаффофияти идоракунӣ, ҳифзи маълумоти шахсӣ ва амнияти киберӣ робитаи ногусастанӣ дорад.

Аз ин рӯ, ба сатҳи сиёсати давлатӣ баровардани рақамикунонӣ маънои онро дорад, ки Тоҷикистон ба марҳалае ворид мешавад, ки технология бояд аз воситаи ёрирасон ба омили воқеии навсозии давлат ва иқтисоди миллӣ табдил ёбад.

Дар ин замина, Шурои назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба рушди иқтисоди рақамӣ набояд танҳо як сохтори машваратӣ бошад. Самаранокии он бояд дар қобилияти ҳамоҳангсозии байниидоравӣ, бартараф намудани монеаҳои маъмурӣ, муайян кардани афзалҳои миллӣ ва назорати натиҷаҳои воқеӣ зоҳир гардад.

Вазифаи муҳим бояд муттаҳид намудани талошҳои вазорату идораҳо, мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, бахши хусусӣ, муассисаҳои илмӣ ва таълимӣ дар атрофи як ҳадафи умумӣ бошад: ташаккули низоми ягона, муосир, боэътимод, бехатар ва ба инсон нигаронидашудаи рақамии давлат.

Ҳар як вазорату идора ва ҳар як роҳбари сохтори давлатӣ бояд ба рақамикунонӣ на ҳамчун иҷрои як супориши навбатӣ, балки ҳамчун қисми муҳими масъулияти хизматии худ дар назди давлат ва ҷомеа муносибат намояд.

Натиҷаи кор набояд бо шумораи барномаҳо, сомонаҳо ё низомҳои иттилоотии таъсисдодашуда чен карда шавад.

Меъёри асосӣ бояд ин бошад: чанд соати шаҳрванд сарфа шуд; чӣ қадар хароҷот коҳиш ёфт; чанд раванд сода гардид; чӣ қадар хизматрасонӣ беҳтар шуд; барои соҳибкор чӣ қадар монеа бардошта шуд; сатҳи шаффофият чӣ гуна боло рафт ва самаранокии идоракунии давлатӣ чӣ қадар афзуд.

Аз қарор ба натиҷа

Вазифаи марҳалаи минбаъда акнун равшан аст: қарорҳо ва дастурҳои дар сатҳи олӣ қабулгардида бояд ба барномаҳои мушаххас, муҳлатҳои дақиқ, манбаъҳои муайяни маблағгузорӣ, нишондиҳандаҳои ченшавандаи натиҷа ва масъулияти шахсии роҳбарон табдил дода шаванд.

Маҳз дар ҳамин ҷо самаранокии фаъолияти Шуро ва тамоми низоми идоракунии рақамикунонӣ бояд зоҳир гардад.

Зеро байни қабули қарор ва ба даст овардани натиҷа масофаи бузург вуҷуд дорад. Ин масофаро танҳо бо иродаи сиёсӣ, идоракунии касбӣ, интизоми иҷро, ҳамоҳангсозии байниидоравӣ ва назорати доимӣ метавон тай кард.

Аз ин рӯ, мантиқи марҳалаи нав бояд чунин бошад: аз сухан — ба қарор; аз қарор — ба иҷро; аз иҷро — ба натиҷа; аз натиҷа — ба низоми устувор; аз низоми устувор — ба сифати нави зиндагии мардум.

ХУЛОСА: РАҚАМИКУНОНӢ ҲАМЧУН НАВСОЗИИ ХУДИ ДАВЛАТ

Дар ниҳоят, бояд як ҳақиқати принципиалӣ равшан дарк карда шавад:

рақамикунонӣ барои рақамикунонӣ лозим нест.
Технология барои технология лозим нест.
Зеҳни сунъӣ барои зеҳни сунъӣ лозим нест.

Ҳамаи инҳо танҳо василаю воситаанд.

Мақсад инсон аст.

Мақсад давлатест, ки бо шаҳрванд муносибати содатар, босуръаттар, шаффофтар ва боэътимодтар дошта бошад.

Мақсад иқтисодест, ки дар он соҳибкор ба ҷойи сарфи вақти худ барои бартараф кардани монеаҳои маъмурӣ ба истеҳсол, сармоягузорӣ, рақобат ва навоварӣ машғул шавад.

Мақсад идоракунии давлатиест, ки тасмимҳои худро торафт бештар ба маълумоти босифат, таҳлил ва пешбинии илмӣ такя медиҳад.

Мақсад ҷомеаест, ки аз имконҳои технологӣ баҳра бурда, ҳамзамон ҳуқуқ, озодӣ, маълумоти шахсӣ ва амнияти худро ҳифз менамояд.

Ва дар сатҳи стратегӣ мақсад аз ин ҳам бузургтар аст: табдил додани иқтидори рақамӣ ба ҷузъи иқтидори миллии Тоҷикистон.

Аз ҳамин нуқтаи назар ҷаласаи нахустини Шурои назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба рушди иқтисоди рақамиро метавон оғози марҳалаи нави сиёсати рақамикунонии кишвар арзёбӣ кард — марҳалае, ки дар он сухан дигар танҳо дар бораи ҷорӣ намудани технологияҳои нав нест, балки дар бораи навсозии худи усулҳои давлатдорӣ, идоракунии иқтисод ва муносибати давлат бо шаҳрванд меравад.

Аммо таърих на ба ниятҳо, балки ба натиҷаҳо баҳо медиҳад.

Аз ин рӯ, арзиши воқеии қарорҳои имрӯз аз он вобаста хоҳад буд, ки фардо онҳо ба чӣ табдил меёбанд: ба боз як маҷмуи барномаҳо ва ҳисобот ё ба низоми воқеан коршоями давлатӣ.

Агар рақамикунонӣ бо иродаи сиёсӣ, масъулияти шахсии роҳбарон, ҳамоҳангсозии байниидоравӣ, салоҳияти касбӣ, маблағгузории оқилона, ҳифзи маълумот, киберамнияти устувор ва назорати қатъии натиҷаҳо пайгирона амалӣ гардад, он метавонад ба яке аз муҳаррикҳои асосии рушди иқтисодӣ, такмили давлатдорӣ ва баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии мардум табдил ёбад.

Аммо агар рақамикунонӣ танҳо ба хариди таҷҳизот, таъсиси сомонаҳо, таҳияи барномаҳо ва гузоришҳои оморӣ маҳдуд шавад, мо танҳо шакли бюрократияро дигар мекунем, на моҳияти онро.

Аз ин рӯ, масъалаи асосӣ имрӯз на ин аст, ки Тоҷикистон чанд низоми рақамӣ хоҳад дошт. Масъалаи асосӣ ин аст, ки ин низомҳо то кадом андоза давлатро самараноктар, иқтисодро рақобатпазиртар ва зиндагии инсонро осонтар мекунанд.

Ин меъёри ҳақиқии муваффақияти рақамикунонӣ хоҳад буд.

Ва агар марҳалаи солҳои 2026–2030 ба ҳамин мантиқ сохта шавад, рақамикунонӣ метавонад аз як барномаи технологӣ ба лоиҳаи бузурги навсозии давлат табдил ёбад.

Қадами таърихии навбатӣ бояд чунин бошад: аз рақам — ба маълумот, аз маълумот — ба қарор, аз қарор — ба самаранокӣ, аз самаранокӣ — ба рушди миллӣ ва аз рушди миллӣ — ба сифати нави зиндагии шаҳрванд.

Маҳз бо ҳамин маънӣ рақамикунонӣ на танҳо навсозии технологияҳо, балки навсозии давлат мебошад.

РАҲМОНОВ  Бахтиёр

профессори фахрии

Донишгоҳи инноватсия ва технологияҳои рақамии Тоҷикистон

САЙИДЗОДА Зафар Шералӣ,

мудири шуъбаи ИДМ-и

Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ

мушовири давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон,

фиристодаи фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон,

доктори илмҳои таърих