Истиқлоли давлатӣ барои ҳар як миллат яке аз арзишҳои бузургтарин ва муқаддастарин ба ҳисоб меравад. Зеро маҳз соҳибистиқлолӣ ба давлат имконият медиҳад, ки роҳи рушди худро мустақилона интихоб намояд, манфиатҳои миллиро ҳимоя кунад ва барои ояндаи ҷомеа заминаи устувор гузорад. Барои мардуми Тоҷикистон низ Истиқлоли давлатӣ на танҳо як рӯйдоди муҳими сиёсӣ, балки оғози марҳалаи нави давлатдорӣ ва худшиносии миллӣ гардид.

9 сентябри соли 1991 Ҷумҳурии Тоҷикистон Истиқлоли давлатии худро эълон намуд. Аз ҳамон рӯз эътиборан дар таърихи навини миллати тоҷик саҳифаи тозае оғоз гардид. Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр ҳуқуқ пайдо кард, ки сиёсати дохилӣ ва хориҷии худро мустақилона амалӣ намояд, муносибатҳои дипломатиро барқарор созад ва дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун узви комилҳуқуқи ҷомеаи ҷаҳонӣ фаъолият намояд.

Мафҳуми истиқлолият танҳо соҳибихтиёрии сиёсиро дар бар намегирад. Он пеш аз ҳама масъулият барои давлат, ҷомеа ва ояндаи наслҳоро ифода мекунад. Давлати мустақил бояд низоми устувори сиёсӣ, иқтисоди рақобтпазир, ҷомеаи босавод, фарҳанги миллӣ ва амнияти худро таъмин намояд. Аз ин ҷиҳат, истиқлолиятро метавон ҳамчун заминаи асосии ташаккули давлатдории миллӣ арзёбӣ кард.

Солҳои аввали соҳибистиқлолӣ барои Тоҷикистон осон набуданд. Ноустувории сиёсӣ ва ҷанги шаҳрвандӣ ба рушди давлат таъсири ҷиддӣ расониданд. Аммо барқарор гардидани сулҳ ва ваҳдати миллӣ имконият фароҳам овард, ки кишвар ба марҳалаи созандагӣ ва рушди устувор ворид шавад. Таҷрибаи Тоҷикистон нишон дод, ки истиқлолият танҳо бо эълон намудани он пойдор намегардад. Барои таҳкими он суботи сиёсӣ, ваҳдати ҷомеа, эҳтироми қонун ва масъулияти шаҳрвандӣ зарур мебошад.

Дар даврони соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон тавонист пояҳои давлатдории миллии худро таҳким бахшад. Қабули Конститутсия, ташаккули низоми мақомоти давлатӣ, таъсиси Артиши миллӣ, рушди муносибатҳои байналмилалӣ ва таҳкими заминаҳои ҳуқуқии ҷомеа аз ҷумлаи қадамҳои муҳими ин давра мебошанд. Ин равандҳо барои ҳифзи соҳибихтиёрӣ ва таъмини фаъолияти мустақили давлат аҳамияти калон доранд.

Истиқлолият барои рушди иқтисодӣ низ имкониятҳои нав фароҳам овард. Дар кишвар роҳҳо, нақбҳо, неругоҳҳо, корхонаҳо, муассисаҳои таълимӣ ва дигар иншооти иҷтимоӣ бунёд гардиданд. Ҳадафи асосии чунин тадбирҳо беҳтар намудани сатҳи зиндагии аҳолӣ ва таҳкими иқтидори иқтисодии давлат мебошад. Дар шароити ҷаҳони муосир истиқлолияти воқеӣ танҳо бо истиқлолияти сиёсӣ маҳдуд намешавад. Давлате, ки мехоҳад мавқеи устувор дошта бошад, бояд ба рушди иқтисод, илм, маориф, технология ва неруи инсонӣ диққати махсус диҳад.

Дар баробари ин, Истиқлоли давлатӣ барои эҳёи фарҳанг ва худшиносии миллӣ шароити мусоид фароҳам сохт. Эҳтиром ба забони давлатӣ, таърих, фарҳанг ва анъанаҳои миллӣ бештар гардид. Омӯзиши мероси гузашта барои ҷомеа танҳо бозгашт ба таърих нест. Он воситаи муҳимест барои дарки ҳувияти миллӣ ва муайян намудани ҷойгоҳи миллат дар ҷаҳони муосир.

Имрӯз ҷаҳони мо бо тағйироти босуръати сиёсӣ, иқтисодӣ ва технологӣ рӯ ба рӯ мебошад. Рақобати давлатҳо афзоиш ёфта, масъалаҳои амният, тағйирёбии иқлим, муҳоҷират, рушди технология ва таъсири иттилоотӣ аҳамияти бештар пайдо мекунанд. Дар чунин шароит ҳифзи истиқлоли давлатӣ аз ҳар як ҷомеа дониш, ҳушёрии сиёсӣ ва ҳисси баланди масъулиятро талаб менамояд.

Дар ин раванд нақши ҷавонон махсусан муҳим аст. Насли ҷавон бояд дарк намояд, ки истиқлолият танҳо мероси таърихӣ нест, балки масъулиятест, ки аз як насл ба насли дигар мегузарад. Донишомӯзӣ, аз худ намудани технологияҳои муосир, омӯзиши забонҳои хориҷӣ, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва иштироки фаъолона дар рушди ҷомеа метавонанд саҳми ҷавонон дар таҳкими давлатдории миллӣ бошанд.

Ватандӯстӣ низ набояд танҳо дар сухан ифода ёбад. Муҳаббат ба Ватан пеш аз ҳама дар фаъолияти ҳаррӯзаи инсон зоҳир мешавад: дар омӯзиши хуб, меҳнати ҳалол, эҳтиром ба қонун, ҳифзи муҳити зист, муносибати масъулона ба ҷомеа ва саҳм гузоштан дар пешрафти кишвар. Давлати пурқувват аз шаҳрвандони масъул оғоз меёбад.

Аз нигоҳи илмӣ, истиқлоли давлатӣ яке аз унсурҳои асосии соҳибихтиёрии давлат ба шумор меравад. Он ҳуқуқи давлатро барои мустақилона муайян намудани самтҳои сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ таъмин мекунад. Аммо дар шароити ҷаҳонишавӣ давлатҳо наметавонанд комилан дар алоҳидагӣ рушд кунанд. Аз ин рӯ, ҳифз ва таҳкими Истиқлоли давлатӣ вазифаи танҳо сохторҳои давлатӣ набуда, масъулияти тамоми ҷомеа мебошад. Ҳар як шаҳрванд метавонад бо дониш, меҳнат ва муносибати созанда ба пешрафти кишвар саҳм гузорад. Танҳо дар чунин ҳолат истиқлолият аз як дастоварди таърихӣ ба неруи воқеии рушди давлат ва зиндагии мардум табдил меёбад.

Истиқлолият ба мо ҳуқуқи интихоби роҳи худро дод. Акнун вазифаи ҳар як насл аст, ки ин роҳро бо дониш, ваҳдат ва созандагӣ идома диҳад ва Тоҷикистони соҳибистиқлолро барои наслҳои оянда боз ҳам устувор, пешрафта ва ободтар созад.

БЕКОВА Озодамоҳ, 

ходими хурди илмии шуъбаи Осиёи Ҷанубӣ ва Шарқии

Институти омӯзиши  масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ