Дар ҳошияи  сафари

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон

ба шаҳри Боку,Ҷумҳурии Озарбойҷон

ҷиҳати иштирок дар Ҳамоиши ҳафтуми

Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё, 14-15 октябри 2026

14 октябри соли 2026 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо сафари корӣ вориди шаҳри Бокуи Ҷумҳурии Озарбойҷон шуданд. Ин сафар дар доираи иштирок дар Ҳамоиши ҳафтуми Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё сурат мегирад ва бори дигар аҳамияти стратегии муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистону Озарбойҷонро дар сатҳи минтақавӣ ва байналмилалӣ баён менамояд.

Муносибатҳои дипломатии байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Озарбойҷон аз аввали солҳои истиқлолият оғоз ёфтаанд. Ҳар ду давлат пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ дар соли 1991 ба истиқлолият расиданд ва аз ҳамон замонҳо заминаҳои ҳамкориҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ байни онҳо гузошта шуда буд. Боку ва Душанбе ҳамчун ду маркази муҳими геополитикӣ дар минтақаҳои Кавкази Ҷанубӣ ва Осиёи Марказӣ ҳамеша кӯшиш намудаанд, ки муносибатҳои худро дар асоси эҳтироми мутақобила, ҳамкории судманд ва манфиатҳои муштарак бунёд намоянд.

Солҳои охир муносибатҳои дуҷониба ба марҳилаи сифатан нав ворид гардиданд. Солҳои 2023-2024 ҳамчун марҳилаи калидии рушди муносибатҳои дуҷониба арзёбӣ мешаванд, ки дар ин давра сафарҳои мутақобилаи сарварони ду давлат — сафари Президенти Озарбойҷон Илҳом Алиев ба Душанбе дар соли 2023 ва сафари давлатии Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Боку дар моҳи майи соли 2024 — заминаи мустаҳками шарикии стратегиро гузоштанд. Имзои Эъломияи шарикии стратегӣ натиҷаи мантиқии ин раванд гардид ва барои Тоҷикистон ин қадам эътирофи нақши афзояндаи Озарбойҷон ҳамчун маркази калидии минтақавӣ ва транзитӣ, инчунин тасдиқи эътимоди мутақобилаи сиёсӣ буд.

Заминаҳои таърихиву фарҳангии ду давлат низ омили муҳими наздикшавӣ мебошанд. Ҳар ду халқ мероси фарҳангии бой ва анъанаҳои тӯлонӣ доранд, ки ин ба густариши равобити гуманитарӣ мусоидат менамояд. Дар солҳои охир сафарҳои мутақобила дар сатҳи баланд, мулоқотҳои роҳбарони давлатҳо дар чорчӯбаи ташкилотҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ ба монанди СААД, ИДМ ва дигар форумҳо ба таври мунтазам сурат мегиранд.

Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  — ин форуми байнидавлатӣ барои гуфтушунид оид ба масъалаҳои амният ва ҳамкорӣ дар Осиё мебошад, ки ташаббуси таъсиси он дар соли 1992 пешниҳод шуда буд. Ташкилот бо ташаббуси Президенти аввали Қазоқистон Нурсултон Назарбоев дар иҷлосияи 47-уми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид 5 октябри соли 1992 таъсис ёфтааст. Ҳадафи асосӣ — тавассути гуфтушунид ва тадбирҳои боварӣ таъмин намудани сулҳ, амният ва субот дар Осиё мебошад.

Ҳоло ба ҳайати Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё 28 давлати узв шомиланд, ки тақрибан 90% қаламрав ва аҳолии Осиёро фаро мегиранд. Тоҷикистон дар соли 1999 ба ин ташкилот пайвастааст ва дар солҳои 2018-2020 дар он раисӣ кардааст. Ҳамкорӣ дар доираи Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё ба панҷ ченаки асосӣ тақсим мешавад: ҳарбӣ-сиёсӣ, иқтисодӣ, экологӣ, гуманитарӣ, инчунин муқовимат ба чолишҳо ва таҳдидҳои нав. Баъзе кишварҳо (масалан, ИМА, Беларус, Ҷопон) ва ташкилотҳои байналмилалӣ (аз ҷумла СММ ва СААД) мақоми нозир дар Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё доранд.

Ба таври содда, ин платформаи муҳими гуфтушунид барои кишварҳои осиё, аз ҷумла Тоҷикистон, барои муҳокимаи амнияти минтақавӣ ва масъалаҳои рушд мебошад. Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё ҳамчун як платформаи муҳими байналмилалӣ барои гуфтушунид ва ҳамкорӣ дар масъалаҳои амният, иқтисодиёт, экология ва соҳаҳои гуманитарӣ дар қитъаи Осиё хидмат мекунад.

Сафари корӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Ҷумҳурии Озарбойҷон дар рӯзҳои 14-15 октябри соли 2026 сурат мегирад, ки ҳадафи асосии ин сафар иштирок дар Ҳамоиши ҳафтуми Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё мебошад. Тоҷикистон ҳамчун узви фаъоли Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  дар рушди ин ташкилот нақши муҳим мебозад. Дар доираи фаъолияти Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  Тоҷикистон ҳамчун ҳамоҳангсоз оид ба ҳамкорӣ дар соҳаи сайёҳӣ амал мекунад. Ин мавқеъ ба Тоҷикистон имкон медиҳад, ки ташаббусҳои худро дар соҳаи рушди сайёҳӣ, ҳифзи мероси фарҳангӣ ва табодули фарҳангӣ дар сатҳи минтақавӣ пеш барад.

Дар солҳои охир Тоҷикистон дар доираи Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  як қатор ташаббусҳои муҳими ҷаҳониро пешниҳод намудааст, ки ба масъалаҳои об, иқлим ва ҳифзи пиряхҳо марбут мешаванд. Ин ташаббусҳо дар сатҳи байналмилалӣ эътирофи васеъ ёфтаанд ва ба таҳкими мавқеи Тоҷикистон ҳамчун давлати пешсаф дар ҳалли мушкилоти ҷаҳонии экологӣ мусоидат намудаанд. Ҳамкории Тоҷикистон бо Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  дар самтҳои гуногун, аз ҷумла таҳкими амнияти минтақавӣ, рушди ҳамкориҳои иқтисодӣ ва густариши равобити гуманитарӣ идома дорад.

Ҳамоиши ҳафтуми Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  дар Боку дар шароите баргузор гардид, ки ташкилот ба марҳилаи нави рушди худ ворид мешавад. Дар ин Ҳамоиш масъалаи табдил додани Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё ба як ташкилоти пурраи байналмилалӣ, таҳкими заминаи ҳуқуқии он ва густариши натиҷаҳои амалии шарикии давлатҳои узв мавриди баррасӣ қарор гирифт. Шиори Ҳамоиш таҳти унвони «Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиёи қавитар: ҳампайвандӣ, рақамикунонӣ ва рушди устувор дар Осиё» афзалиятҳои минбаъдаи рушди ташкилотро инъикос менамоянд. Дар ҷараёни ҳамоиш инчунин масъалаи узвияти Лаос дар Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  баррасӣ мешавад, ки бо ин шумораи давлатҳои узви ташкилот ба 29 мерасад.

Дурнамои ҳамкориҳои иқтисодии Тоҷикистону Озарбойҷон дар солҳои охир ба таври назаррас васеъ гардида, бештари иқтидори ҳамкориҳои иқтисодӣ дар самтҳои энергетика, наклиёт, ҳамкории саноатӣ ва соҳаи истихроҷи маъданҳо тамаркуз ёфтааст. Тоҷикистон дорои захираҳои назарраси табиӣ ва нерӯи инсонӣ мебошад, аммо ба дастрасии васеътар ба бозорҳои хориҷӣ, сармоягузорӣ ва амалияҳои муосири идоракунӣ ниёз дорад. Дар ин замина Озарбойҷон, ки таҷрибаи арзишманд дар татбиқи лоиҳаҳои калони энергетикӣ ва инфрасохторӣ дорад, метавонад на танҳо ҳамчун сармоягузор, балки ҳамчун шарики пурраи стратегӣ нақши муҳим бозад.

Пайвандҳои наклиётиву транзитӣ низ яке аз самтҳои муҳими ҳамкорӣ мебошанд. Тоҷикистон ва Озарбойҷон метавонанд имкониятҳои транзитии худро барои интиқоли молу маҳсулот истифода баранд, ки ин ба рушди тиҷорати дуҷониба ва минтақавӣ мусоидат менамояд. Дар ин замина ҳамкории ду давлат дар доираи лоиҳаҳои бузурги инфрасохтории минтақавӣ, аз ҷумла роҳи абрешими нав, метавонад ба манфиати ҳар ду ҷониб бошад.

Дар соҳаи кишоварзӣ низ иқтидори зиёди ҳамкорӣ мавҷуд аст. Тоҷикистон ва Озарбойҷон метавонанд дар самти коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, истеҳсоли маҳсулоти содиротӣ ва табодули технологияҳои муосир ҳамкорӣ намоянд. Инчунин ҳамкорӣ дар соҳаи саноат, аз ҷумла таъсиси технопаркҳо ва татбиқи лоиҳаҳои иқтисодӣ метавонад ба рушди иқтисодии ҳар ду давлат мусоидат намояд.

Тоҷикистон ва Озарбойҷон дар доираи ташкилотҳои гуногуни минтақавӣ ва байналмилалӣ, аз ҷумла Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё , ИДМ, СААД ва дигар форумҳо ҳамкорӣ менамоянд. Дар доираи ин ташкилотҳо ҳар ду давлат метавонанд мавқеъҳои худро оид ба масъалаҳои муҳими минтақавӣ ва байналмилалӣ ҳамоҳанг созанд. Тавре коршиносон таъкид менамоянд, иқтидори назарраси гуфтушуниди сиёсӣ дар ҳамоҳангсозии мавқеъҳо дар майдонҳои байналмилалӣ нигоҳ дошта мешавад, ки дар он Ҷумҳурии Озарбойҷон ҳамеша ҳамчун овози Кавкази Ҷанубӣ ва Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун намояндаи Осиёи Марказӣ баромад мекунанд.

Ҳамкории ду давлат дар доираи Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  дар самтҳои гуногуни марбут ба амният, иқтисодиёт, экология ва соҳаҳои гуманитарӣ идома дорад. Ҳар ду давлат ба таҳкими сулҳ ва субот дар қитъаи Осиё, мубориза бо терроризм, экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва дигар таҳдидҳои муосир манфиатдор мебошанд. Дар ин замина ҳамкории Тоҷикистону Озарбойҷон дар доираи Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  метавонад ба таҳкими амнияти минтақавӣ ва рушди ҳамкориҳои судманд дар тамоми қитъаи Осиё мусоидат намояд.

Сафари кории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Ҷумҳурии Озарбойҷон дар рӯзҳои 14-15 октябри соли 2026 ва иштирок дар Ҳамоиши ҳафтуми Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  як рӯйдоди муҳими сиёсӣ дар ҳаёти байналмилалии кишвари мо мебошад. Ин сафар бори дигар аҳамияти стратегии муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистону Озарбойҷонро дар сатҳи минтақавӣ ва байналмилалӣ баён менамояд ва ба густариши минбаъдаи ҳамкориҳо дар самтҳои гуногун мусоидат хоҳад кард.

Муносибатҳои Тоҷикистону Озарбойҷон дар солҳои охир ба марҳилаи нави рушд ворид гардидаанд ва дар асоси эҳтироми мутақобила, эътимод ва манфиатҳои муштарак бунёд ёфтаанд. Дар доираи Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё    Тоҷикистон ҳамчун узви фаъол ва ҳамоҳангсоз дар соҳаи туризм нақши муҳим мебозад ва ташаббусҳои муҳими ҷаҳонӣ, аз ҷумла дар самти об, иқлим ва ҳифзи пиряхҳо пешниҳод намудааст. Дурнамои ҳамкориҳои иқтисодӣ, тиҷоратӣ, наклиётӣ ва фарҳангӣ байни ду давлат хеле васеъ буда, метавонад ба рушди устувори ҳар ду кишвар ва минтақа мусоидат намояд.

Дар шароити имрӯза, вақте ки ҷаҳон бо таҳдидҳои гуногуни амниятӣ, иқтисодӣ ва экологӣ рӯбарӯ аст, ҳамкории давлатҳо дар доираи ташкилотҳои минтақавӣ ва байналмилалӣ аҳамияти хоса пайдо мекунад. Тоҷикистон ва Озарбойҷон метавонанд тавассути ҳамкории наздик дар доираи Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  ва дигар форумҳо ба таҳкими сулҳ, субот ва рушди устувор дар қитъаи Осиё саҳми назаррас гузоранд. Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё  ҳамчун платформаи муҳими гуфтушунид барои кишварҳои осиёӣ, аз ҷумла Тоҷикистон, барои муҳокимаи амнияти минтақавӣ ва масъалаҳои рушд хидмат мекунад ва дар оянда метавонад ба як ташкилоти пурраи байналмилалӣ табдил ёбад, ки ба таъмини сулҳ, амният ва субот дар тамоми қитъаи Осиё мусоидат хоҳад кард.

САНГИНЗОДА Дониёр Шомаҳмад,

сарходими илмии шуъбаи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақили

Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ,

доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор.