Муқаддима.
Дар таърихи давлатдорӣ ва рушди ҷомеаҳои башарӣ кам нестанд мисолҳое, ки мавҷудият ё аз байн рафтани давлатҳо аз сатҳи ҳамбастагӣ ва ягонагии шаҳрвандони онҳо вобаста будааст. Таҷрибаи таърихӣ собит менамояд, ки сулҳу субот, ваҳдат ва ризоияти миллӣ муҳимтарин шарти пойдории давлат, пешрафти иқтисодӣ, рушди фарҳанг ва таъмини амнияти ҷомеа мебошанд. Ҳар миллате, ки тавонистааст ваҳдату ҳамдигарфаҳмиро ҳифз намояд, ба дастовардҳои назаррас ноил гардидааст. Баръакс, ихтилофҳо, низоъҳои дохилӣ ва парокандагӣ ҳамеша сабаби таназзул ва заъфи давлатҳо шудаанд.

Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаи Ваҳдати миллӣ аҳамияти махсус дорад. Миллати тоҷик дар охири асри XX яке аз давраҳои мураккабтарин ва сарнавиштсози таърихи худро аз сар гузаронд. Солҳои аввали Истиқлолият Тоҷикистон бо мушкилоти сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ мувоҷеҳ гардид, ки оқибат ба ҷанги шаҳрвандӣ оварда расонд. Дар чунин шароит танҳо ба шарофати хиради сиёсӣ, иродаи мардум ва талошҳои сулҳофарин имкони ҳифзи давлатдории миллӣ ва таъмини сулҳу субот фароҳам гардид.

Мафҳум ва моҳияти ваҳдати миллӣ. Ваҳдати миллӣ мафҳуми фарох буда, танҳо набудани низоъ ё мухолифатро ифода намекунад. Аз нуқтаи назари илмҳои ҷомеашиносӣ ва сиёсатшиносӣ, Ваҳдати миллӣ ҳолатест, ки дар он шаҳрвандон сарфи назар аз мансубияти маҳаллӣ, иҷтимоӣ, сиёсӣ ё динӣ худро узви як миллат ва як давлат эҳсос намуда, барои ҳифзи манфиатҳои умумимиллӣ саъю кӯшиш менамоянд.

Ваҳдати миллӣ бар пояи арзишҳои умумӣ, эҳтироми қонун, адолати иҷтимоӣ, эҳсоси ватандӯстӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ ташаккул меёбад. Ҷомеаи воҳид дорои иқтидори бештар барои муқовимат ба таҳдидҳои дохилӣ ва хориҷӣ буда, метавонад имкониятҳои худро барои рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ самаранок истифода барад.

Барои Тоҷикистон Ваҳдати миллӣ на танҳо як мафҳуми сиёсӣ, балки арзиши муқаддаси миллӣ мебошад, ки бо сарнавишти давлат ва миллат робитаи мустақим дорад.

Тоҷикистон дар остонаи ҷанги шаҳрвандӣ.

Пас аз ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ дар соли 1991 Тоҷикистон ба мушкилоти зиёди сиёсӣ ва иқтисодӣ рӯ ба рӯ гардид. Равандҳои тағйирёбии сохти сиёсӣ, рақобатҳои гурӯҳҳои гуногун ва дахолати баъзе неруҳои манфиатҷӯ боиси бесуботии ҷомеа гардиданд.

Дар солҳои 1992-1997 ҷанги шаҳрвандӣ Тоҷикистонро фаро гирифт. Ин низоъ ба яке аз саҳифаҳои фоҷиабори таърихи навини миллат табдил ёфт. Дар натиҷаи ҷанг даҳҳо ҳазор нафар ҷони худро аз даст доданд, садҳо ҳазор шаҳрванд гуреза шуданд, иқтисодиёти кишвар зарари ҷиддӣ дид ва хатари аз байн рафтани давлатдории миллӣ ба вуҷуд омад.

Муассисаҳои давлатӣ заиф гардида, фаъолияти иқтисодӣ қариб фалаҷ шуд. Корхонаҳо аз фаъолият бозмонданд, инфрасохтор хароб гардид ва сатҳи зиндагии мардум ба таври назаррас паст рафт. Дар чунин вазъият масъалаи асосӣ ҳифзи давлат ва наҷоти миллат буд.

Роҳи сулҳ ва расидан ба ваҳдати миллӣ.

Дар шароити бисёр душвор роҳбарияти давлат ва неруҳои сиёсӣ тадриҷан ба хулосае омаданд, ки идомаи низоъ танҳо ба манфиати душманони давлат ва миллат хизмат мекунад. Аз ин рӯ, музокироти сулҳ оғоз гардид.

Гуфтугӯҳои сулҳи тоҷикон зиёда аз се сол идома ёфта, дар кишварҳои гуногун баргузор шуданд. Раванди музокирот аз иштирокчиён сабру таҳаммул, иродаи қавӣ ва масъулияти баландро талаб мекард. Ниҳоят, 27 июни соли 1997 Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба имзо расид.

Ин ҳуҷҷати сарнавиштсоз ба ҷанги шаҳрвандӣ хотима бахшида, барои оғози марҳилаи нави рушди давлат замина гузошт. Дар доираи татбиқи созишнома Комиссияи оштии миллӣ таъсис дода шуд, ки вазифаи он ҳамоҳангсозии раванди сулҳ, баргардонидани гурезаҳо, халъи силоҳ ва ҳамгироии неруҳои мухолиф ба ҳаёти сиёсӣ буд.

Ваҳдати миллӣ ва эҳёи давлатдории тоҷикон.

Баъд аз барқарор шудани сулҳ Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушд ворид гардид. Пеш аз ҳама, суботи сиёсӣ таъмин шуд, ки ин омили муҳим барои рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ба ҳисоб мерафт.

Дар солҳои баъдӣ сохторҳои давлатӣ таҳким ёфтанд, низоми қонунгузорӣ такмил дода шуд ва фаъолияти ҳамаи шохаҳои ҳокимият ба эътидол омад. Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва рушди институтҳои демократӣ барои ташаккули давлатдории муосир замина фароҳам оварданд.

Ваҳдати миллӣ имконият дод, ки Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр дар арсаи байналмилалӣ мавқеи худро мустаҳкам намояд ва ҳамкориҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангиро бо кишварҳои гуногуни ҷаҳон густариш диҳад.

Таъсири ваҳдати миллӣ ба рушди иқтисодӣ.

Яке аз самараҳои муҳими ваҳдати миллӣ рушди иқтисодии кишвар мебошад. Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки бе сулҳу субот рушди устувори иқтисодӣ ғайриимкон аст.

Дар шароити сулҳ Тоҷикистон тавонист лоиҳаҳои бузурги иқтисодиро амалӣ намояд. Сохтмони роҳҳои байналмилалӣ, нақбҳо, пулҳо, неругоҳҳои барқӣ ва дигар иншооти стратегӣ кишварро ба марҳилаи нави рушд ворид карданд.

Рушди соҳаҳои энергетика, саноат, кишоварзӣ ва нақлиёт ба беҳтар гардидани сатҳи зиндагии мардум мусоидат намуд. Инчунин, барои ҷалби сармоягузории хориҷӣ ва рушди соҳибкорӣ шароити мусоид фароҳам омад.

Ҳамаи ин дастовардҳо маҳз дар натиҷаи суботи сиёсӣ ва ваҳдати миллӣ имконпазир гардиданд.

Ваҳдати миллӣ ва рушди фарҳангу маърифат.

Сулҳу ваҳдат танҳо ба рушди иқтисодӣ мусоидат накарда, барои эҳёи фарҳанг ва арзишҳои миллӣ низ замина фароҳам оварданд. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ таваҷҷуҳ ба омӯзиши таърих, забон, адабиёт ва фарҳанги миллӣ афзоиш ёфт.

Таҷлили ҷашнҳои миллӣ, эҳёи анъанаҳои фарҳангӣ ва тарғиби мероси маънавии ниёгон ба таҳкими худшиносии миллӣ мусоидат намуданд. Муассисаҳои таълимӣ ва илмӣ рушд ёфта, барои тарбияи насли наврас дар рӯҳияи ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ шароити беҳтар фароҳам гардид.

Аҳамияти ваҳдати миллӣ дар шароити ҷаҳони муосир.

Имрӯз ҷаҳон бо таҳдидҳои гуногун, аз ҷумла низоъҳои сиёсӣ, терроризм, экстремизм, ҷангҳои иттилоотӣ ва буҳронҳои иқтисодӣ рӯ ба рӯ мебошад. Дар чунин шароит ҳифзи ваҳдати миллӣ барои ҳар як давлат аҳамияти ҳаётӣ дорад.

Барои Тоҷикистон низ таҳкими ваҳдати миллӣ яке аз вазифаҳои муҳими ҷомеа ва давлат боқӣ мемонад. Ҷавонон бояд дарк намоянд, ки сулҳу субот дастоварди осон нест, балки натиҷаи талошҳои зиёд ва қурбониҳои бузурги миллат мебошад.

Тарбияи насли наврас дар рӯҳияи ватандӯстӣ, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ метавонад кафолати идомаи субот ва рушди кишвар гардад.

Хулоса. Ваҳдати миллӣ яке аз дастовардҳои бузургтарини халқи тоҷик дар давраи соҳибистиқлолӣ мебошад. Ин падида на танҳо ба ҷанги шаҳрвандӣ хотима бахшид, балки барои эҳёи давлатдорӣ, рушди иқтисодӣ, таҳкими фарҳанг ва баланд гардидани нуфузи байналмилалии Тоҷикистон заминаи устувор гузошт.

Таҷрибаи сулҳи тоҷикон нишон дод, ки хиради сиёсӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва афзалият додан ба манфиатҳои миллӣ метавонанд ҳатто мушкилтарин низоъҳоро ҳал намоянд. Аз ин рӯ, ҳифз ва таҳкими ваҳдати миллӣ вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон мебошад.

Ояндаи дурахшони Тоҷикистон маҳз ба сатҳи ваҳдат, ҳамбастагӣ ва масъулияти шаҳрвандии мардуми он вобаста аст. То замоне ки сулҳу субот ва Ваҳдати миллӣ пойдор бошад, давлат ва миллат низ дар роҳи пешрафт ва шукуфоӣ устувор қадам хоҳад гузошт.

ИКРОМОВ Раҷабалӣ,

ходими хурди илмии шуъбаи Аврупои

Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ