(Ба муносибати 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Рӯзи  дониш ва Дарси сулҳ)

  Дар таърихи тамаддуни ҷаҳонӣ кам ҳолатҳое ба чашм мерасанд, ки мафҳуми сулҳ на танҳо ҳамчун “набудани ҷанг адами таҳдиди низомӣ”, балки ҳамчун шарти аввалини мавҷудият ва ё будан ва набудани миллат дар олами мебошад. Барои ҷомеаи муосири Тоҷикистон, сулҳ - танҳо як мафҳуми сиёсӣ ё истилоҳи ҳуқуқӣ набуда, он таҷассумгари эҳёи дубораи миллат, ибтидои баҳори озодӣ ва муҳаррики рушди устувор маҳсуб меёбад.

  Дар остонаи ҷашни бузурги 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва “Рӯзи донишу Дарси сулҳ”, ки ҳамасола 1-уми сентябр таҷлил мегардад, даврабандии таҷрибаи таърихии давлатдории миллӣ ва таҳлили иҷтимоии падидаи ваҳдат аҳамияти дучанд пайдо мекунад. Мафҳуми «Сулҳ баҳори эҳёи миллат» аслан мазмуни амиқи иҷтимоӣ ва сиёсӣ дошта, робитаи зич миёни суботи ҷамъиятӣ ва шукуфоии давлатро ифода менамояд.

       Фалсафа ва онтологияи сулҳ дар сиёсати муосири тоҷикон

  Аз дидгоҳи фалсафаи сиёсӣ, сулҳ ҳолати статикии ҷомеа набуда, балки раванди динамикӣ ва омили офарандаи сохторҳои нав мебошад. Чуноне ки ҷомеашиноси машҳури фарҳангӣ ва фалсафӣ зикр мекунад, сулҳ заминаи пайдоиши «сармояи иҷтимоӣ» (Social Capital) буда, сатҳи боварии мутақобилаи шаҳрвандонро ба институтҳои давлатӣ ва ба якдигар афзун мегардонад[1, с. 45].

  Соҳибихтиёрии Тоҷикистон, ки соли 1991 ба даст омад, дар марҳилаҳои аввали хеш бо заминаҳои пурпечутоби геосиёсӣ ва бӯҳрони дохилӣ рӯбарӯ шуд. Дар ин раванди муосири давлат ва миллатсозӣ Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо афкори амиқи сиёсӣ ва садоқати бепоён тавонистанд, ки фарҳанги сулҳофариро ба сифати “идеологияи наҷоти миллат” тарҳрезӣ намоянд. Сулҳи тоҷикон дар сотсиологияи сиёсӣ ҳамчун “модели беназири мусолиҳаи миллӣ” (Peacebuilding taxonomy) эътироф гардидааст[2, с. 112].

  Сулҳ маҳз ба мисли “фасли баҳор” аломати эҳёи табиат, равшании фикр ва огоҳии нави ҷомеа буда, бидуни сулҳ ва осоиштагӣ ҳеҷ як ислоҳоти иқтисодӣ, рушди илму маориф ва сохтмони ҷомеаи мутамаддин имконнопазир нест.

 Таҳлили сотсиологии субот ва рушди иҷтимоӣ дар 35 соли Истиқлолият

  Дар давоми 35-соли Истиқлоли давлатӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон аз марҳилаи барқарорсозии пасоҷангӣ ба марҳилаи рушди устувор ва бунёдкорӣ гузашт. Аз нуқтаи назари сотсиологияи сиёсӣ, транзит ё гузариши иҷтимоии Тоҷикистон бо чанд нишондиҳандаи асосӣ тавсиф мешавад:

1. Мустаҳкамшавии афкори умум ва сифати ҳаёт: Сулҳ ва субот замина эҷод карданд, ки давлат таваҷҷӯҳи асосии худро ба рушди сармояи инсонӣ (Human Capital) равона созад[3, с. 88].

2. Афзоиши шуури миллии насли ҷавон: Табдил ёфтани арзишҳои миллӣ ба меҳвари тарбияи иҷтимоӣ ва ватандӯстӣ.

3.     Рушди сохтории инфрасохтор ва саноаткунонӣ: Сулҳ шароит фароҳам меорад, ки кишвар аз бунбасти коммуникатсионӣ барояд ва ба амнияти энергетикӣ дастрасӣ пайдо кунад.

  Сотсиологияи муосир нишон медиҳад, ки устувории режимҳои сиёсӣ ва ҷомеа мустақиман ба дараҷаи эҳсоси амнияти дастаҷамъӣ ва умед ба оянда вобаста аст. Модели тоҷикистонии сулҳ маҳз ҳамин эҳсоси ояндабинии некро дар ниҳоди ҷомеа парвариш намуд.

    Рӯзи дониш ва Дарси сулҳ: маърифат ва сиёсати ояндасозӣ

  Ҳамасола дар рӯзи 1-уми сентябр оғоз гардидани соли таҳсил бо «Дарси сулҳ» дорои мазмуни амиқи рамзӣ ва педагогиву сиёсӣ мебошад. Иртиботи мустақими миёни дониш ва сулҳ аксиомаи онтологии фарҳанги мост.

  Дониш - чароғи ақл ва сипаре дар баробари ҷаҳолат, радикализм ва таассуб аст. Сиёсатшиносии муосир исбот мекунад, ки ҷомеаҳои дорои сатҳи баланди маърифат ва фарҳанги сиёсӣ камтар ба хатарҳои манқуртшавӣ ва манипулятсияҳои геополитикӣ гирифтор мешаванд[4, с. 204].

Таҷлили  Рӯзи дониш дар остонаи 35-солагии Истиқлолият хотиррасон мекунад, ки:

Сулҳ заминаи маърифат аст: Дар фазои амну амонӣ мактаб, донишгоҳ ва марказҳои илмӣ фаъолият мекунанд.

Дониш кафили сулҳ аст: Насли оқилу соҳибмаърифат арзиши озодӣ ва истиқлолро амиқ ҳис карда, хатарҳоро ба ваҳдати миллӣ пешгирӣ менамояд.

  Ҳамин тариқ, аз таҳлили равандҳои 35 соли охир бармеояд, ки сулҳ барои Тоҷикистон танҳо як давраи таърихӣ набуда, балки заминаи доимии ҳастии миллат ва рушди давлатдорӣ мебошад. “Баҳори истиқлолият” маҳз аз баракати сулҳу ваҳдат ва суботи ҷомеа ба даст омад.

  Вазифаи ватандории ҳар як шаҳрванд, олим, муҳаққиқ, коршинос, омӯзгор ва сиёсатмадор аз он иборат аст, ки  “Кохи пуршукуҳи сулҳ” - ро чун гавҳараки чашм ҳифз намуда, тавассути илму дониш ва меҳнати содиқона марҳилаҳои нави шукуфоии Тоҷикистонро фароҳам оваранд.

ДАВЛИЁРОВА Сафаргул Тешаевна,

ходими пешбари илмии Шуъбаи

Иттиҳоди Давлатҳои Мустақили

Институти омӯзиши масълаҳои давлатҳои  Осиё ва Аврупои АМИТ,

номзади илмҳои фалсафа, дотсент

                                   Рӯйхати адабиёти истифодашуда        

1.                Раҳмон, Э. Истиқлолияти Тоҷикистон ва растангории миллӣ. - Душанбе: «Ирфон», 2014.- 480 с.

2.                Бурдьё, П. Социология социального пространства / Пер. с франц.; отв. ред. Н. А. Шматко.- М.: Институт экспериментальной социологии; СПб.: Алетейя, 2007. - 288 с.

3.                Олимов, М. К., Олимова, С. И. Таҷрибаи сулҳи тоҷикон: ҷанбаҳои сотсиологӣ ва сиёсӣ. - Душанбе: «Шарқи озод», 2018.- 240 с.

4.                Хантингтон, С. Третья волна: Демократизация в конце XX века.- М.: РОССПЭН, 2003. - 368 с.

5.                Ясперс, К. Смысл и назначение истории / Пер. снем. - М.: Политиздат, 1991.- 527с.